ساختن روسيّه بواگذار نمودن آنجا سعى نمايد و براى اصلاح و تقويت سپاه ايران اسلحه و توپ و تفنگ و مهندس و معلّم بفرستد در عوض ايران قبول نمود كه در جنگ فرانسه بر ضدّ انگليس و روس با آن دولت متحّد باشد و با انگليس فورا اعلان جنگ نمايد و افاغنهء رعيت خود را بحملهء بهند وادارد و در صورت ارادهء ناپلئون بلشكركشى بهند از راه ايران فتحعليشاه بايشان راه عبور دهد و اگر احتياج پيدا شد بنادر و سواحل خليج فارس را به اختيار بحرّيهء فرانسه بگذارد .
انگليسها كه از ابتداى توجّهء ناپلئون به سمت مشرق مواظب اقدامات او بودند پيش از آنكه معاهدهء فينكنشتاين منعقد شود از طرف شركت تجارتى هند شرقى شش نماينده برياست جان ملكم « 1 » بايران فرستادند .
جان ملكم كه مردى زرنگ و زيرك بود با سپردن هداياى گرانبهائى بفتحعليشاه و دادن رشوههاى هنگفت بدرباريان ببستن معاهدهاى تجارتى و سياسى با ايران توفيق يافت و فتحعليشاه تعهد كرد كه مادام كه زمانشاه افغان دست از تعدّيات خود بحدود هند انگليس دست برنداشته با او صلح نكند و فرانسويان را بايران راه ندهد و انگليس هم در عوض اگر مورد تهديد روسيّه يا افاغنه واقع شد براى ايران اسلحه تهيّه نمايد
علّت عمدهء توجّه فتحعليشاه باوجوداين عهدنامهء با انگليس به طرف فرانسه بشرحيكه گفتيم عدم مساعدت انگليس بود بايران در جنگ با روسيّه چه انگليس در اين تاريخ با روسيّه متحدا در اروپا بر ضدّ ناپلئون مىجنگيدند و مساعدت او بايران اقدامى بود بر خلاف مصلحت متّحد خود .
پس از عقد معاهدهء فينكناشتاين بامر ناپلئون سرتيپ گاردان « 2 » با عدّهاى مهندس و خبرهء نظامى و معلّم بايران آمدند و بريختن توپ در اصفهان و تعليم سپاهيان ايرانى و برداشتن نقشه و تسطيح راهها اقدام نمودند و جوش و خروشى از اين بابت تا مدّتى در ايران پيدا شد و فتحعليشاه با كمال سادگى اميدوارى داشت كه بالاخره به يارى فرانسويان روسها را شكست خواهد داد و بتصرّف مجدّد گرجستان موفّق خواهد آمد .
هامش
( 1 ) -John Malcolm( 2 ) -General Gardanne