اوضاع سواحل و جزاير خليج در عهد زنديّه
چنان كه در احوال افشاريّه ديديم نادر شاه بدست محمد تقيخان بيكلربيكى فارس و كلبعليخان برادر زن خود عمان و مسقط را در سال 1156 بكلّى مسخّر ساخت ولى بين اين دو سردار به زودى بهم خورد و محمد تقيخان كلبعليخان را كشت و بر نادر عاصى شد و نادر بدفع او پرداخت .
اين اوضاع كه با اختلال مزاج نادر و گرفتاريهاى او در جنگهاى اخير با عثمانى مصادف و بكشته شدن او منجر گرديد ايران را از توجّه باوضاع جزاير و سواحل خليج غافل نمود و شيخ عمان بتدريج قدرت خود را در قسمت اعظم از سواحل جنوبى خليج برقرار كرد .
كريم خان با وجود نزديكى پايتخت او بخليج بعلّت اشتغال بزدوخورد با مدّعيان و خالى بودن از حسّ كشورگشائى و لشكركشى چندان اعتنائى نسبت بجزاير و سواحل خليج نشان نداد جز يكى دو اقدام براى جلوگيرى از تعدّيات دزدان دريائى .
تجارت بحرى خليج در اين اوقات در دست انگليسها و هلنديها ميگشت و فرانسويها هم كه در اين ايّام با انگليسها در حال جنگ بودند در خليج نيز مزاحم دشمنان خود ميشدند چنان كه در محرّم 1173 با چهار كشتى ببندر عبّاس آمدند و دار التجارهء انگليسها را گلولهريز كردند و پس از سوختن عمارت و غارت اشياء پس از پانزده روز از آنجا رفتند .
چهار سال بعد از اين واقعه انگليسها مركز تجارتى خود را از بندر عبّاس ببصره منتقل ساختند و اين عمل بعد از آنكه هلنديها هم دار التّجارهء خود را از ايران به خاك عثمانى انتقال داده بودند صدمهء بزرگى بود بتجارت خارجى ايران . كريم خان براى تلافى اين حال انگليسها را در سال 1177 ببوشهر برگرداند و بموجب فرمانى نمايندگان كمپانى هند شرقى انگليس را بافتتاح دار التّجارهاى در اين بندر واداشت و حقّ انحصار تجارت بوشهر را بايشان واگذاشت . انگليسها به اين فرمان پشت گرم شده تجارتخانهء خود را در بوشهر مفتوح ساختند و تا 1183 در آنجا بودند ليكن در اين