و لقب بزرگ كه فرنگيها به او دادهاند چندان بى مورد نيست .
بدبختانه در زندگانى خصوصى از شاه عباس اعمالى سر زده است كه نهايت قساوت قلب و سختكشى و تعصّب او را مىرساند از قبيل قتل صفى ميرزا پسر ارشد خود بسال 1022 بتهمت خيال عصيان بر پدر و كور كردن دو پسر ديگر خويش و قتل عام گرجستان و كشتن زيردستان و متهمّين باندك سوءظنّ يا گناه امّا از اين مراتب گذشته شاه عباس علاوه بر مغلوب ساختن دشمنان ديرينهء ايران و كسب افتخارات بسيار در فتوحات خود بيش از هرپادشاهى در رفاه حال عباد و آبادى بلاد و انشاء راهها و بناى ابنيه و عمارات كوشيده و هنوز آثار عديده از اين يادگارهاى خير او در سراسر ايران برجاست .
شاه عباس در حدود سال 1000 پايتخت دولت صفوى را كه در شهر قزوين قرار داشت باصفهان منتقل نمود و اين شهر كه از عهد سلاجقه از اعتبار و آبادى افتاده بود دوباره بر اثر اين توجّه شاهانه رو بعمران و عظمت نهاد و شاه و اعيان حضرت او ببناى عمارات و مساجد و خيابانها و باغها در آن محلّ اقدام نمودند ، ابتدا شاه عباس در سال 1011 چهار بازار و ميدان نقش جهان را در آنجا پىافگند و در 1019 ببناى مسجد شاه اقدام كرد و براى اقامت خود عمارت عالى قاپو و باغهاى دو طرف زايندهرود و عمارات ضميمهء آنها را ساخت .
غير از اصفهان شاه عباس در ولايات ديگر ايران مخصوصا در مازندران كه از محلّهاى گردش و شكار هميشگى شاه بود بناهاى عديده نموده از آن جمله در 1020 بندر فرح آباد و در 1021 اشرف و در 1031 جادهء سنگفرش مازندران را به طول 45 فرسنگ از فرح آباد تا خوار رى ساخت و راهى ديگر از همين ايالت بين جاجرم در خراسان تا دشت موقان درست نمود .
در عراق عرب نيز چنان كه اشاره كرديم شاه عباس نهر نجف و مقابر ائمّه را تعمير نمود و در سال 1017 جميع املاك خالصهء خود را بنام چهارده معصوم وقف كرد و امر داد تا حاصل آنها را بسادات برسانند .
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى ) — صفحة 686
مساهمون: عباس إقبال آشتياني
ص٦٨٦