افتاد به اين معنى كه از طرفى ميرزا سلطان احمد ( 873 - 899 ) در ماوراء النّهر خود را پادشاه خواند و از طرفى ديگر آذربايجان و عراق را تركمانان آققويونلو تحت امر خود آوردند و حسن بيك مؤسس اين سلسله ميرزا يادگار محمّد پسر ميرزا سلطان محمّد بن بايسنقر را بتسخير خراسان تحريك كردند و او با سلطان حسين ميرزا نوادهء بايقرا پسر عمر شيخ بن امير تيمور كه در اين تاريخ بر خراسان مستولى شده بود بجنگ پرداخت ليكن در 874 مغلوب شد . بار ديگر اوزون حسن به او كمك داد و اين بار غلبه با او شد و سلطان حسين ميرزاى بايقرا از جلوى او گريخت و يادگار محمّد وارد هرات شد . سلطان حسين ميرزا كمى بعد در محرّم 875 غفلة بر سر يادگار محمّد تاخت و او را در ماه صفر اين سال كشت و دودمان شاهرخ بقتل يادگار محمّد برافتاد .
مقارن اين ايّام بشرحيكه در ضمن تاريخ صفويّه خواهيم ديد اوزبكان در ماوراء النّهر قدرت بسيار پيدا كرده و پس از برانداختن دولت تيمورى از آن خطه شروع بتجاوز بحدود خراسان نموده بودند بهمينجهت سلطنت سلطان حسين ميرزا كه از 875 تا 911 طول كشيده در آخر كار گرفتار هجومهاى ازبكان بخراسان شد اين سلطان در 911 از هرات بدفع ايشان حركت كرد ولى هنوز چند منزل نرفته بود كه بتاريخ شانزدهم ذى الحجهء اين سال مرد و پسران او كه مغلوب ازبكان شدند بخراسان و آذربايجان و فارس افتادند و سلسلهء تيمورى بشكست ايشان خاتمه پذيرفت .
سلطان حسين ميرزاى بايقرا يكى از مشهورترين امراى تيمورى است چه علاوه بر حال امن و راحت نسبى كه مردم خراسان و هرات در مدّت سلطنت او داشتهاند عصر او درخشانترين ادوار تمدّنى دورهء زمامدارى تيموريان است . خود او مردى فاضل و شاعر بود و در گردآوردن فضلا و اهل هنر در دستگاه خويش جدّى بليغ داشت و مدرسه و كتابخانهء بزرگى در هرات براى طلّاب علوم درست كرده بود كه تا آنزمان نظير آن را كسى نديده بود و قريب ده هزار طالب علم بخرج او در آنجا تحصيل ميكردند و در هرات او و امراى او ابنيه و عمارات بسيار ساختند كه از بهترين شاهكارهاى معمارى و ظرافتكارى صنايع اسلامى است و بنام او مورّخين كتب تاريخ متعدّد نوشته و شعرا اشعار فراوان گفتهاند
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى ) — صفحة 649
مساهمون: عباس إقبال آشتياني
ص٦٤٩