درست معلوم نيست ولى پس از آنكه ايشان قبول اسلام كردهاند مخصوصا از عهد غازان ببعد كه هم اسلام ايشان قوّت گرفته و هم مدّت سلطنت ايلخانان مسلمان از دورهء ايلخانى اسلاف مسلم آن جماعت طويلتر شده بقانون مسلمين ببناى مقبره و گنبد مخصوص اقدام نمودهاند بعلاوه براى نشان دادن تعلّق خود باسلام بانشاء و تعمير ابنيهء خير ديگر نيز از قبيل مساجد و جوامع و مدارس پرداختهاند .
از دورهء غازان ببعد ساختن سه رشته بنا بدست ايلخانان و وزرا و امراى ايشان معمول شده است .
1 - بناى آباديها و شهرهاى ييلاقى و قشلاقى يا تعمير قرى و آباديهاى سابق مثل تعمير اوجان و تسميهء آن به شهر اسلام و بناى محمود آپاد موغان و تجديد قسمتى از عمارات رى و انشاء باروى تبريز و ساختن شنب غازان بتوسط غازان و بناى سلطانيّه و سلطانآباد چمچمال بتوسّط اولجايتو و بناى قسمتى از سلطانيّه و ربع رشيدى بدستور خواجه رشيد الدّين فضل اللّه و قسمتى از ابنيهء تبريز بتوسط خواجه عليشاه و غيره
2 - ابنيهء مذهبى و مدارس و عمارات خيريّه مثل بناى دار السّياده و خانقاه نجف و ابنيهء خيريّهء شنب غازان بامر اين ايلخان و بناى مسجد ذو الكفل و ابنيهء خيريّهء عطاملك در عراق عرب و خواجه رشيد الدّين در سلطانيّه و ربع رشيدى ،
3 - مقابر و گنبدها يعنى گنبد شنب غازان مقبرهء اين ايلخان و دو گنبد سلطانيّه مقبرهء اولجايتو و ابو سعيد .
از زمان هولاگو ببعد كه روابط بين ممالك اسلامى مركز و مغرب آسيا با چين رو بافزايش رفت و متمدّنين چينى و ايرانى ببلاد يكديگر رفتوآمد كرده با هم مخلوط شدند و بالنّتيجه بسيارى از معلومات و هنرهاى يكديگر را آموختند هم معمارى اسلامى عهد سلاجقه و بنى عبّاس بدست ايرانيان در چين نفوذ نمود و هم معمارى چينى در ممالك اسلامى ، مخصوصا از سبك معمارى چينى چيزى كه بيشتر در ميان مسلمين تأثير كرده يكى شكل گنبدها است كه در مقابر و مساجد كاملا از معابد چينى و بودائى تقليد شده ديگر استعمال رنگ آبى شفّاف در كاشىكارى و پوشاندن خارج گنبدها از
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى ) — صفحة 619
مساهمون: عباس إقبال آشتياني
ص٦١٩