هرات نامزد كرد ؛ چه ، لشكريان هرات چون خبر قتل سلطان حيدر ميرزا و آزردگى خاطر شاه اسماعيل از اويماق استاجلو معلوم كردند ، اتفاق نموده شاهقلى خان ، حاكم هرات را به قتل آوردند و سرش را به قزوين فرستادند .
و حسين بيگ يوزباشى را در نواحى همدان دستگير كرده به قزوين آوردند . و به حكم شاه اسماعيل او را به خوارى بسيار به شهر درآوردند و در چاهى محبوس كردند . و امير خان تركمان كه حاكم خوار و همدان بود ، با جمعى كثير به رى آمده پرى بيگ قوچلو قورچى بيگ تير و كمان استاجلو را كه حاكم رى بود ، محاصره نمود و پرى بيگ كه هفتاد ساله بود و در بسيارى از معارك آثار شجاعت به ظهور آورده ، به جنگ ايستاد . و فى الواقع آنچه از وى در اين معركه به ظهور آمد اگر مرقوم گردد محمول بر اغراق خواهد شد ؛ چه ، به آن وقت جنگ كرد كه كسى با او نماند . و بعد از تنهايى بر قرار باقى و تيراندازى مشغول شد و به هرتير كه در تركش داشت يكى را بر خاك هلاك انداخت . و بعد از تمام شدن تير به شمشير جنگ كرد تا شمشيرش شكست . و بعد از آن به خنجر به جنگ درآمد تا كشته شد .
و شاه اسماعيل را از هيچ طرف منازعى نبود و سلاطين اطراف از او به غايت در حساب بودند ، به تخصيص روميان كه غنيم غالب . . . « 1 » حاكم ايران در اين ايام آمد ؛ چه ، در ايام سلطنت شاه طهماسب ، اسماعيل ميرزا و اسكندر پاشا جنگ كرده و غالب ( شد ) « 2 » و بدين جهت ( در اين ايام ) « 3 » در آن ملك به شجاعت مشهور شده بود . و در اين ايام چون مسموع روميان شد كه اسماعيل ميرزا ( با آنكه ) « 4 » در قلعه محبوس بود بر جميع فرزندان شاهى غالب آمده به سلطنت رسيد ، يكبارگى از وى هراسان شدند . همچنين عبد اللّه خان اوزبك ايلچيان فرستاده اظهار اتحاد نمود . « 5 »
و دزد و قطاع الطريق از بيم سياست شاه اسماعيل بالكليه ترك حال خود كردند . و با آنكه در ايام سلطنت شاه اسماعيل در هيچيك از ممالك ايران حاكم معين نشده بود ، راهها در
هامش
مأموريت داشت عباس ميرزا - شاه عباس آتى - را به قتل برساند . ولى از آنجايى كه خود را نمكپروردهء خاندان صفوى مىدانست با تأنّى و درنگ عازم هرات شد و روز چهارشنبه 26 رمضان 985 به هرات رسيد . راز را با مادرش در ميان گذاشت . مادرش به عنوان اينكه كشتن كودكى از فرزندان پيغمبر در شب 27 رمضان شايسته نيست ، او را در آن شب از اجراى حكم شاه بازداشت و . . . سلطان محمود بيگ چاپارى خبر مرگ شاه اسماعيل را به هرات رساند و عباس ميرزا از مرگ حتمى نجات يافت .
( 1 ) . جاى يك كلمه بياض است .
( 2 ) . جاى يك كلمه بياض است .
( 3 ) . ق : ندارد .
( 4 ) . جاى يك كلمه بياض است .
( 5 ) . اظهار اتحاد خان اوزبك ، نشان ترس وى از دلاورى و شجاعت شاه اسماعيل دوم است ؛ چرا كه بلافاصله پس از مرگ اسماعيل حملهء اوزبكها به شهر مقدس مشهد به شدت شروع شد . - اسكندر منشى ، تاريخ عالم آراى عباسى ، ص 164 .