محافظت نمود . و از طرفين بذل جهد نموده دقيقهاى از دقايق قلعهگيرى و قلعهدارى فوت و فروگذاشت نشد . و چون عدد لشكر طرفين از سيصد هزار و چهارصد هزار زياده بود ، فتح قلعه در تعويق افتاد . و اكثر اوقات جنگهاى عظيم شده خلايق بيشمار به قتل مىرسيدند .
نوبتى يكى از زمينداران به عرض قيصر رسانيد كه « راهى است در ميان دو كوه كه به قلعه متصل است و به جايى متصل مىشود كه تسخير قلعه به جنگ ميسر است . » و خواندگار از كمال شوق به تسخير حصارها ، دويست هزار سوار از اردو جدا كرده به آن راه متوجه قلعه شد . و بقيهء لشكرش حسب الحكم هرروز با مردم جنگ مىكردند كه ايشان بر توجه خواندگار به آن راه مطلع نشوند .
اما فرنگان كه بر احوال آن راه اطلاع داشتند ، هميشه به حفظ و حراست آن مكان مشغول مىنمودند . و چون جاسوسان ايشان خبر توجه خواندگار به آن طرف رسانيدند ، ايشان نيز جمعى را به محافظت قلعه بازداشته با لشكرى افزون از قياس و شمار به آن درّه درآمدند . و چون خواندگار وقتى آگاه شد كه اطراف و جوانب او را فرنگان احاطه نموده بودند ، امرا و اركان دولت را طلب نموده قرعهء مشورت در ميان انداخت . رأى همه بر آن قرار گرفت كه « چون مخالفان آگاه شدند ، تسخير قلعه ممكن نيست . اكنون فكر مراجعت بايد كرد . و فرنگان بر سر راه آمده تنگههاى راه محكم كردهاند . و اگر دو روز به اين عنوان بگذرد ، لشكرى به اين عظمت به واسطهء فقدان قوت بالتمام هلاك خواهد شد . »
بعد از انديشهء بسيار وزير اعظم به عرض رسانيد كه « بجز جنگ در تسخير قلعه و مردم آن علاجى نيست ؛ چه ، در مراجعت هم جنگ بايد كرد . پس در تسخير قلعه سعى نمودن بهتر باشد . و بعد از برخواستن مجلس مشورت به قيصر در خلوت گفت كه كارى به غايت مشكل در پيش آمده است . به لطايف الحيل از اين مهلكه بيرون مىتوان رفت . و تا جمعى كثير به كشتن ندهيم بقيهء مردم به سلامت بيرون نمىروند . چارهء منحصر [ در اين ] است كه به لشكريان خود خبر كنيم كه به عزم جنگ قلعه سوار شوند . و فرنگان چون بر هجوم به آن طرف قلعه متّفق مىشوند ، اكثر بلكه تمام به اين طرف خواهند آمد . و چون جنگ طراز شود ، چهل پنجاه سوار را به جنگ باز مىبايد گذاشت . »
و گفت كه « زمينداران راه ديگر [ ى ] در اين نزديكى نشان نمىدهند . شما به جنگ مشغول باشيد كه ما با كليهء لشكر از آن راه متوجه به قلعه مىشويم و به يك بار تا صد و پنجاه هزار كس ديگر عازم مراجعت بايد شد به تعجيل و جمعى [ 708 ب ] كثير از مردم آزموده به سرعت تمام بر سر تنگى رفته راه را از مردم فرنگ به جنگ خواهند گرفت . اما لشكرى كه به جنگ قلعه مشغول خواهد بود بالتمام هلاك مىشوند . »
تاريخ الفي ( فارسى ) — صفحة 5818
مساهمون: غلام رضا طباطبايى مجد
ص٥٨١٨