ذكر خواتين و فرزندان هلاگو خان
در تاريخ حافظابرو آورده كه هلاگو خان را خاتونان و سرّيّات بسيار بود ، امّا آنچه از ايشان شهرت و اعتبارى داشتند به راه ياساق از پدر به وى رسيده بودند يا خود خواسته ، آنهااند كه در اين اوراق ياد كرده مىشود :
خاتون بزرگ او دوقوز خاتون « 1 » بود از قوم كرايت « 2 » ، دختر ايقو « 3 » پسر اونگ خان ؛ و چون اوخاتون پدرش تولوى خان بوده و اگرچه تولوى خان به وى نرسيده بود ، از ديگر خاتون [ ان ] كه پيش از وى هلاگو خان داشت ، در اعتبار زياده بود . و او را هلاگو خان بعد از آنكه از آب آمويه گذشت بستد ، و اعتبار او نزد هلاگو خان به جايى رسيده بود كه در هرامرى كه او دخل مىكرد بر وفق مدعاى او ساخته مىشد و هيچ احدى را ياراى خلاف او نبود . و چون قبيلهء كرايت عيسوىاند همواره تقويت ترسايان كردى ، چنانچه آن طايفه در زمان دوقوز خاتون بسيار اعتبار و قوّت داشتند ، و هلاگو خان از جهت خاطر خاتون مذكور بسيار اعزاز و اكرام ترسايان كردى ، تا به غايتى كه در تمام ملك كليساهاى نو ساختند ، و بر در اردوى دوقوز خاتون هميشه كليسا زده بودى و در آن كليسا در اوقات عبادات ناقوس زدندى . وفات دوقوز خاتون بعد از وفات هلاگو خان بود به چهار ماه و پانزده روز .
و اباقا خان اردوى او را به برادرزادهء او توقتنى خاتون « 4 » ارزانى داشت كه قماى هلاگو خان بود و متعلّق به آن اردو . و او نيز همان رسوم و آيين مرعى مىداشت ، تا آنكه در سلخ ماه صفر سال ششصد و هشتاد و يكم از رحلت وفات يافت و آن اردو را به كوكاچى خاتون دادند ، كه او را از پيش قوبيلاى قاآن آورده بودند به سبب خويشى كه [ 316 الف ] با بلغان خاتون بزرگ داشت . و او خاتون پادشاه اسلام غازان خان بود ، و در ماه شعبان سال ششصد و هشتاد و پنجم از رحلت وفات يافت . و آن اردو را به كرامون خاتون دختر قتلغ تيمور بن اباتاى نويان ، عمّزادهء بلغان خاتون ، دادند تا آنكه او نيز در ماه جمادى الآخر سال ششصد و نود و سيم از رحلت در قشلاق هولان موران به حدود سراى [ جورمه ] درگذشت . و بعد از وى اولجاى خاتون آن اردو به قاعده بر عهده داشت .
و خاتون ديگر هلاگو خان ، كويك خاتون « 5 » بود از اويرات دختر تورالچى كورگان « 6 » ، كه از دختر چنگيز خان ، چيچگان ، در وجود آمده بود ، و اولجاى خاتون نيز دختر او بود ، ليكن از مادرى ديگر . و اين كويك خاتون را در مغولستان پيش از زنان ديگر خواسته بود .
هامش
( 1 ) . متن : درقور خاتون .
( 2 ) . متن : كرانت .
( 3 ) . متن : ايفو .
( 4 ) . متن : قيتى خان .
( 5 ) . متن : به صورت كونك ، و كوچك آمده است .
( 6 ) . متن : بوراتچى كورگان .