تفليس مىبود ؛ پنجم محى الدّين مغربى ، كه او نيز در دمشق شام مىبود « 1 » .
بعد از اجتماع و اتفاق علماى مذكور در طرف شمالى بلدهء مراغه در سر پشتهاى بلند رصدخانه [ اى ] در كمال آراستگى و صنوف دقايق حذاقت در فنّ نجوم و مهارت در علم هيئت و مجسطى و ارصاد كواكب به جاى آوردند و تماثيل ممثلات افلاك و تداوير و حوامل و دواير متوهمه و منازل ماه و مراتب بروج دوازدهگانه بر وضعى ساخته شد كه هرروز از طلوع تا غروب پرتو نيّر اعظم از سوراخ قبّهء بالاى بر سطح زمين عمارت مىافتاد و درج و دقايق حركت وسط آفتاب و كيفيت ارتفاع در فصول چهارگانه كه عبارت از بهار و پاييز و تابستان و زمستان باشد و مقادير ساعات از آنجا بر وجه اتمّ معلوم مىشد و شكل كرهء زمين و تقسيم ربع مسكون بر اقاليم سبعه و طول ايّام و عرض بلد و عرض جزاير و بحار چنان روشن و مبرهن گردانيده كه پنداشتى كه كتاب ممالك و مسالك از نسخهء حواشى آن رصد فراهم آوردهاند .
از روى تحقيق آن رصد زيجى كه الحال به زيج ايلخانى اشتهار دارد استنباط نموده كه از وى حوادث ايّام آينده و كيفيت امتداد عمر و حال نفس و بقاى ملك و وسعت آن و كيفيّت توالد و تناسل معلوم مىتوان نمود و اختلاف حركت اوج آفتاب ميان زيج خانى و زيجات زمان پيشين در طالع سال تفاوت فاحش ظاهر گشت .
و هنوز عمارت رصد به اتمام نرسيده بود كه اجل موعود هلاگو خان در رسيد - چنانچه تفصيل آن در محل خود ذكر كرده خواهد شد ، ان شاء اللّه تعالى .
هامش
( 1 ) . علامّة قطب الدّين شيرازى نيز جزو همكاران خواجه نصير الدين بود .