خواجه اعتماد نموده از روى استقلال متوجّه بغداد گشت .
اكنون سبب انحراف مزاج ابن علقمى با خليفه مستعصم و سعى او در زوال دولت عباسى .
از تواريخ معتبره چنين ظاهر مىشود كه بندگان وزارت دستگاه مؤيّد الملك محمّد بن احمد بن عبد الملك العلقمى كه با وجود كرم جبلّى و سخاوت غريزى ، در علوم معقولات و منقولات بىنظير روزگار بود ، و در شيوهء نظم و نثر بىعديل ، و در حلّ و عقد مهمّات دار الخلافه بىانباز و شريك . امّا با وجود اين حالات چون مقرّبان درگاه خلافت رعايت ادب او چنانچه بايستى نمىكردند و او را به كنايهء رفض و تشيّع سرزنش مىنمودند . و چون خليفه مستعصم با وجود آنكه بر اين حال اطّلاع داشت منع ايشان نمىكرد . ابن علقمى را در خاطر كدورت بسيار بود ، امّا آن را به نوعى مىگذرانيد كه كسى را بر احوال باطنى او اطّلاع نمىافتاد ، تا آنكه پسر خليفه مستعصم ، ابو بكر ، به واسطهء تعصّب و حمايت اهل سنّت كه از مرتبهء اعتدال گذرانيده بود ، جمعى از لشكريان را فرستاد تا محلّهء كرخ بغداد را كه به محلّهء شيعيان اهل بيت اشتهار داشت ، غارت و تاراج كرده جمعى كثير از بنى هاشم را كه در آن محلّه توطّن داشتند به قتل رسانيدند و زن و فرزند ايشان را مانند زن و فرزند كفّار اسير كرده بر كفلهاى اسبان خود سوار كرده از بازار بغداد گذرانيدند .
چون ابن علقمى بر اين حال اطّلاع يافت عنان اختيار از دست خود بداد و با خود گفت كه « اگر در سر اين معامله خودش كشته شود نيز باكى نيست . » و الحق جاى آن داشت كه اهل سنّت نيز از اين حركت ناملايم كه از پسر خليفه به ظهور رسيده بود او را مستحقّ لعن ابدى دانند چه جاى ابن علقمى . على اىّ حال ابن علقمى در صدد انتقام ايشان شده شب و روز در آن باب تأمّل و تدبّر مىنمود و حيله مىخواست كه به آن متوسّل شده از پسر خليفه انتقام بستاند ، تا آنكه خبر توجّه هلاگو خان به قصد عراق عرب اشتهار يافت . ابن علقمى اين معنى را از نعم غير متوقّع دانسته پنهانى رسل و رسايل به خدمت ايلخان فرستاد و به خواجه نصير الدّين محمّد طوسى - كه وى نيز از اكابر علماى شيعه بود - چيزى نوشته ، او را در باب تسخير بغداد به جدّ ساخت . « 1 »
- اگر هلاگو خان سخن نشنود و قصد آنجا كند ، شش فساد ظاهر شود . ولى خواجه نصير الدّين به ايلخان گفت كه « هيچ احوالى حادث نشود . » و بعد در مباحثه با حسام الدّين ، بدون دشوارى مواردى برشمرد كه خلفا بر دست اين و آن به هلاكت رسيدند و هيچ خللى ظاهر نگشت . - تاريخ ايران كمبيريج ، ج 5 ، ص 326 .
هامش
( 1 ) . على رغم رأى مورّخين اهل تسنّن كه فتح بغداد توسط هلاگو خان را نتيجهء انتقامكشى ابن علقمى از خليفه مىدانند ، مورخين شيعه از جمله صاحب كتاب الفخرى اينگونه نسبتها را دور از شأن و عظمت اين وزير پاكدامن و درستكار مىدانند .