بازفرستاد و گفت شما شهزادگان عهد كردهايد و [ موچلگا ] « 1 » داده كه همواره پادشاهى در اروق اوگتاى قاآن بود و با فرزندان وى مخالفت نكنيد . اين زمان شما به آن سخن عمل نكرده سلطنت از اروق اوگتاى قاآن بيرون كرديد .
چون اين پيغام به عرض منگوقاآن رسانيدند بهغايت خشمناك شد و فرمان نوشت كه « خاتون [ ان ] جوچى قسار و اوتچگين و بلگوتاى نويان « 2 » كه برادران چنگيز خان بودند كه به كنگاچ قوريلتاى درمىآيند ، و اگر تاتار قدآن « 3 » و چينقاى و بلاكه اميران اردوى گيوك خان بودهاند كسى را به پادشاهى يا به خاتونى خوانند يا بردارند ، به قول ايشان پادشاه يا خاتون شود [ ببينند آنچه بينند ] « 4 » . » و فى الحال ايلچى تعيين فرمود تا اغول قايميش را هردو دست در خام دوخته به درگاه حاضر كنند . و چون وى را بياوردند فرمود تا او را با مادر شيرامون ، قداقاچ خاتون به اردوى سرقوقيتى بيگى فرستادند ، و امير منگسار را حكم شد كه يارغو پرسيده او را به جزا رسانند .
امير منگسار ، اغول قايميش [ خاتون ] را برهنه ساخته شروع در يارغو پرسيدن كرد . و او هرچند تضرّع و زارى كرد كه « اندامى كه جز پادشاه كسى ديگر نديده باشد چگونه ديگرى بيند ! » هيچ اثر بر آن مترتّب نشد . تا آنكه او را بعد از ثبوت گناه در نمد پيچيده در آب انداختند . و در اين اثنا چينقاى نيز رسيد و مهمّ او نيز بر دست دانشمند حاجب ساخته شد « 5 » . و نيز در اين اثنا واقعهء ييدى قوت « 6 » كه سرور بتپرستان ختاى بود به عرض رسيد و او به سياست هرچه تمامتر به قتل رسيد .
و مفصّل اين مجمل آنكه در بيش باليغ ييدى قوت با جماعتى از بتپرستان ختاى قرار داد كه روز آدينه كه مسلمانان در مسجد جامع باشند همه را به ضرب شمشير هلاك گردانند تا در ختاى مسلمانى نباشد . اتّفاقا قبل از آنكه روز جمعهء موعود برسد غلامى را از ميان ايشان كه بر آن قرارداد وقوف و اطّلاع داشت توفيق اسلام او را رفيق شد و مسلمان شده آن حالت را به مسلمانان بازگفت . و چون مسلمانان بر حقيقت اطّلاع يافتند ييدى قوت بسيار ترسيد و مسلمانان آن غلام را برداشته به خدمت منگوقاآن آمده حقيقت حال را معروض داشتند .
فرمان شد كه ييدى قوت را در اردو حاضر كنند و حقيقت آنچه اين غلام مىگويد نيك تحقيق نمايند . چون راستى غلام ظاهر شد و ييدى قوت به گناه خود اعتراف نمود ، فرمان شد تا او را باز به بيش باليغ برده در روز جمعه بعد از نماز به حضور مسلمانان و ساير خلايق
هامش
( 1 ) . مطابق جامع التواريخ ( ص 839 ) اضافه شد . موچلگا : صورت مجلس ، مقاوله ، عهدنامه .
( 2 ) . متن : سلكوتاى نويان .
( 3 ) . متن : قايماز قداق .
( 4 ) . مطابق جامع التواريخ اضافه شد .
( 5 ) . رمضان 650 هجرى .
( 6 ) . روضة الصفا : ايدى قوت .