جيحون به مسعود بيك ، پسر يلواچ ؛ و از خراسان تا سرحد روم و ديار بكر به امير كورگوز ؛ و اين سه نفر تمام اموال اين ولايت را جمع نموده به خزانه مىرسانيدند و هيچ احدى مخالف ايشان حكمى نمىتوانست كرد .
ذكر خواتين اوگتاى قاآن
آنچه از تواريخ معتبره ظاهر مىشود آن است كه اوگتاى قاآن [ 281 ب ] چهار خاتون معتبر داشت و شصت سرّيّت . امّا خاتونى كه از همه معتبرتر بود و مادر پنج پسر ، تو را گنه « 1 » از قوم اوهات مرگيت . و در بعضى اقوال چنين آوردهاند كه تو را گنه خاتون اوّل زن طاير اوسون « 2 » بود پيشواى قوم اوهات مرگيت ، و چون طاير اوسون كشته شده ، تو را گنه را به غارت آوردند و اوگتاى قاآن او را براى خود نگاه داشت . و طاير اوسون پيش از كشته شدن دختر خود ، قولان خاتون ، را به چنگيز خان داده [ بود ] . و قولى ديگر آن است كه تو را گنه خاتون از قوم طاير اوسون بوده نه زن او .
و خاتون ديگر بوراقچين . و او اوّل خواتين اوگتاى قاآن [ بوده ] و اعتبار تمام داشته و او را بزرگترين خواتين مىدانستند . و تو را گنه خاتون اگرچه حسن نداشت ، امّا در طبيعت او نهايت بزرگى و تسلّط بود ؛ چنانچه عن قريب مذكور خواهد شد بعد از فوت اوگتاى قاآن مدتى تو را گنه پادشاهى كرد و امّا به واسطهء آنكه به سخن چنگيز خان التفات نمىنمود و به وصيت او كار نمىكرد ، در ميان فرزندان چنگيز خان فتنه و مخالفت انداخت - چنانچه در داستان منگوقاآن اين حكايت به تفصيل مذكور خواهد شد ان شاء اللّه تعالى .
و خاتون [ سيم ] موگابود از قوم بكرين « 3 » . و اين موگا اوّل خاتون معتبر چنگيز خان بود و بعد از وفات چنگيز خان اوگتاى قاآن او را گرفت .
خاتون چهارم جاجين خاتون بود از قوم قنقرات .
ذكر پسران اوگتاى قاآن و نبيرگان او
اوگتاى قاآن را هفت پسر بود ، و مادر پنج پسر بزرگترين توراگنه خاتون بود . و دو پسر ديگر هريكى از كنيز بودهاند . و تفصيل پسران هفتگانه و فرزندان ايشان به نوعى كه از تواريخ معتبره معلوم مىشود بدين طريق است :
[ پسر اول اوگتاى قاآن : گيوگ خان ]
پسر بزرگتر گيوگ خان . يورت او در زمين قوباق « 4 » . اين سه موضع است : برى منكراف و ايميل و يورساور « 5 » ؛ و اگرچه ولى عهد اوگتاى قاآن به موجب وصيّت او شيرامون پسرزادهء او
هامش
( 1 ) . متن : بوراگنه .
( 2 ) . متن : طابراسون .
( 3 ) . متن : كترين .
( 4 ) . متن : قوقان .
( 5 ) . متن : برساور .