ذكر وقايع سال ششصد و بيست و ششم از رحلت خير البشر « 1 »
در اين سال قدآن و بورى به جانب شهر مگس « 2 » رفته در عين زمستان بعد از چهل و پنج روز محاصره آن شهر را گرفتند .
و هم در اين سال به حكم اوگتاى قاآن شهر هرات عمارت يافت . و آنچنان بود كه در سال ششصد و سى و چهار هجرى اوگتاى قآن را داعيهء آن شد كه هرولايتى كه در وقت چنگيز خان روى به خرابى نهاد بايد كه در ايّام سلطنت او معمور و آبادان شود . بنابراين ، به عرض او رسانيدند كه در زمين خراسان شهرى را مغولان خراب كردهاند كه به خوبى آن شهر در ربع مسكون نبود ، و آن شهر را هرات گفتندى . و چون قاآن تعريف هرات از مردم بسيار شنيد ، در باب عمارت آن مبالغهء بسيار فرموده ، عزّ الدّين [ مقدم هروى ] پيشواى جامهبافان را ، كه تولوى خان او را از هرات با جمعى ديگر از محترفه آورده در بيش بالغ جاى داده بود ، بنابر آنكه او را با قاآن طريقهء خدمتكارى به هم رسانيده ؛ چه ، او هرسال يك هزار جامهء خواب از براى قاآن ترتيب مىكرد ، طلب داشته ، فرمود كه « اگر تو را من براى عمارت شهر هرات به آنجا فرستم توانى كه آن شهر را زود عمارت كرده او را به جايى رسانى كه مردم كه قبل از اين هرات را ديده باشند بگويند كه هرات باز همچنانكه اوّل بود معمور و آبادان شده ؟ » « 3 »
هامش
( 1 ) . ق : عليه و آله التحية من الملك .
( 2 ) . متن : منكس ؛ بلوشه هم اين محل را منكس ضبط كرده است . طبق گفتهء محمد روشن ، شهر مگس به نوشتهء بويل به نقل از مينورسكى پايتخت آلانها ( - آسها - آسوتAsut« در زبان مغولى » ) بوده است . امّا ، الرمزى از سرزمينى به نام مكث در سرچشمهء ولگا نام برده است كه تا سدهء سيزدهم ميلادى مسكن مجارها بوده است . - جامع التواريخ ، ص 2175 .
( 3 ) . ماجراى انتخاب عز الدين جامه باف از سوى اوگتاى قاآن به عمارت شهر هرات در تاريخنامهء هرات اينگونه آمده