منطقة البروج ، آسمان و دوزخ و فرشتگان 2 ) پيامبران و چهار خليفهء نخستين 3 ) اقليم و شهرها بنظم الفبايى 4 ) انسان 5 ) حيوانها 6 ) گياهان 7 ) كوهها 8 ) درياها و رودها 9 ) بيابانها 10 ) كنايس و مزارات 11 ) ابعاد بعضى از درياها و رودها 12 ) فاصله ميان شهرها 13 ) علم قيافه 14 ) پندها و حكايتها 15 ) تاريخ رويدادههاى بزرگ . خاتمه دربارهء حيات طبيعى انسان و حيوان « 1 » .
مختصر مفيد تأليف محمد مفيد مستوفى يزدى دربارهء جغرافياى ايران با توضيحات و فوائد تاريخيست كه تأليف و تدوين آن بسال 1087 ه در دكن آغاز شده و بسال 1091 ه در لاهور پايان يافته است . در كتاب ذيل نام هريك از استانها و شهرستانهاى ايران نام شهرها و ديارهاى مربوط به آنها بنظم الفبايى ذكر شده است . در ترجمهء حال « محمد مفيد مستوفى » ازين كتاب با توضيح بيشترى ياد خواهم كرد .
حديقة الاقاليم در توصيف اقليمهاى هفتگانه تأليف مرتضى حسين مخاطب به الله يار عثمانى بلگراميست . اين كتاب كه در آخرهاى سدهء دوازدهم هجرى تأليف شده از بسيارى جهات تحت تأثير هفت اقليم محمد امين بن احمد رازى و از بعضى جهات بويژه در توصيف هند متضمن تازگيهاييست « 2 » .
بهجة العالم كه جلد دوم آن روضة الافراح نام دارد تأليف حكيم مهارتخان اصفهانى ( م 1124 ه ) و متضمن مطلبهاى مشروح جغرافياييست كه بيشتر آنها از كتابهاى متقدم عربى استخراج گرديده « 3 » . چارلز ريو « 4 » دربارهء اين كتاب و
هامش
( 1 ) - دربارهء اين كتاب بنگريد بفهرست ريو ص 426 - 427 و فهرست بلوشه ج 2 ص 81 - 82 . توضيح آنكه بلوشه بنابر نسخهيى از كتاب مذكور كه در دست داشته نوشته است كه كتاب بنام عبد الله خان بن اسكندر خان شيبانى نوشته شده است .
( 2 ) - فهرست ريو ، ج 3 ص 992 - 993 ؛ فهرست بلوشه ج 1 ص 389 .
( 3 ) - فهرست كتابخانهء ديوان هند ، ج 1 س 500 - 501 .
( 4 ) - فهرست ريو ، ج 3 ص 992 .