* * *
موضوعهاى علمى
دربارهء موضوعهاى علمى كتابهاى متعدد درين عهد تأليف شد كه پيش ازين « 1 » بشمارى از آنها اشاره كردهام و در اينجا بر آنچه بود بعضى ديگر را مىافزايم :
ترجمهء كتاب عجائب المخلوقات و غرائب الموجودات زكريا بن محمد بن محمود قزوينى ( م 682 ه ) « 2 » ، بخشى از آن بسال 954 بفرمان ابراهيم عادلشاه ( 941 - 965 ه ) انجام گرفته و در لكنهو بسال 1283 ه . ق بطبع رسيده است ، و ترجمهء قسمت جغرافيا يا جهانشناسى آن ( باسم تحفة العجائب ) پيش از تاريخ مذكور يعنى بسال 948 ه بدست على طائرى ( يا : طاهرى ) در هفت « اقليم » و « خاتمه » صورت گرفته بود « 3 » .
جواهرنامهء همايونى تأليف محمد بن اشرف حسينى رستمدارى در بيان سنگهاى بهادار ( احجار كريمه ) است كه بنام ظهير الدين بابر و پسر و جانشينش همايون موشح است . اين كتاب در يك « مقدمه » و بيست و دو باب تدوين شده و هر باب به چند فصل منقسم گرديده است . باب اول از لؤلؤ ( مرواريد ) آغاز شده و باب بيست و دوم بفلزات ختم گرديده است « 4 » .
حيوة الانسان ، ترجمهييست از حيوة الحيوان تأليف كمال الدين محمد الدميرى ( م 808 ه ) كه كتاب مفصل معتبرى در تاريخ طبيعى است . اين ترجمه بدست حكيم شاه محمد قزوينى ( م 966 ه ) و بنام سلطان سليمان خان بن سلطان سليم ( 926 - 974 ه ) صورت گرفت و بخواست مترجم نام آن بحيوة الانسان مبدل گرديد . دربارهء متن اصلى و ترجمهء فارسى اين كتاب ذيل
هامش
( 1 ) - همين جلد ص 343 - 366 .
( 2 ) - دربارهء او بنگريد به همين كتاب ج 1 / 3 چاپ پنجم ، تهران 1366 ص 279 - 281 .
( 3 ) - فهرست نسخههاى فارسى كتابخانهء موزهء بريتانيا ، چارلز ريو ، ص 995 و 1059 ؛ و فهرست مخطوطات كتابخانهء ديوان هند ج 1 ، س 375 شمارهء فهرست 716 .
( 4 ) - فهرست ريو ، ج 3 ص 996 .