زبدة التصانيف اگرچه اصلا به قصد بحث در علم كلام فراهم آمده ولى به زودى از حدّ آن گذشته و مؤلف بجستارهاى ديگرى مثل فقه و سرگذشت پيامبران و امامان و بويژه قسمتى از مبحثهاى اخلاقى كه صبغهء دينى دارد توجه نموده است .
كتاب تجريد الكلام خواجه نصير الدين طوسى را ، كه از كتابهاى اساسى كلام شيعهء دوازده اماميست ، زين الدين على بدخشى بنام سلطان محمد قطبشاه ( 989 - 1020 ) بپارسى درآورده و بر آن شرحى نوشته و آن را تحفهء شاهى و عطيهء الهى ناميده است « 1 » . شرح فارسى ديگرى از همين كتاب با نام علاقة التجريد نوشتهء سيد امير محمد اشرف عاملى ( م 1145 ه ) در دستست « 2 » .
كتاب شجرهء الهيه در كلام شيعه تأليف رفيع الدين حيدر حسينى طباطبائى از عالمان سدهء يازدهم هجريست . وى اين كتاب را در عهد پادشاهى شاه صفى و بنام او نوشته و برسم متكلمان شيعهء گذشته از اثبات وجود خالق و نبوت و معاد در اثبات امامت نيز سخن گفته و كتاب را در يك مقدمه و هشت « مطلب » تنظيم نموده است . در كتاب قصص الخاقانى از مؤلف كتاب يعنى ميرزا رفيعاى طباطبايى نايينى سخن رفته است « 3 » .
از مؤلفان معروف كلام شيعه به فارسى كه اثرهايش در شمار كتابهاى درسى متعلمان دانشهاى دينى شيعه است ، ملا عبد الرزاق بن على بن حسين لاهيجى قمى متخلص بفياض ( م 1072 ه ) متكلم معروف دوران صفويست « 4 » . وى دو كتاب مشهور در كلام شيعه به فارسى دارد : نخست گوهر مراد در يك مقدمه و سه مقاله و خاتمه كه حاوى يك دورهء كامل از علم كلام است بشيوهء متكلمان شيعه و حتى نقل بسيارى از معتقدات آنان كه ربطى بمباحث علمى ندارد و اگر از بعضى زوائد آن بگذريم ماحصل كلام تحقيق مؤلف است در موضوع توحيد و نبوت
هامش
( 1 ) - فهرست كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران ، ج 3 ص 561 ؛ الذريعه ، ج 3 ص 443 .
( 2 ) - فهرست كتابخانهء مركزى دانشگاه ج 3 ، ص 596 .
( 3 ) - و بنگريد بفهرست ريو ، ج 1 ص 31 .
( 4 ) - همين كتاب و همين جلد ص 326 - 328 و 1230 - 1233 .