بايد چو سحاب در بريزى * غربال نهاى كه خاك بيزى « 1 »
61 - محمد صالح كنبو
شيخ محمد صالح كنبوى « 2 » لاهورى از مورخان و نثرنويسان معروف هند در سدهء يازدهم هجريست .
وى برادر كوچكتر عنايت الله كنبو نويسندهء بهار دانش و پروردهء او بود . از شرح حالش اطلاع كافى در دست نيست . چه از نوشتههاى معاصرانش و چه از تأليفات خود او مطلب مهمى دربارهء او فراز نمىآيد . اثر مهم و اصلى او كتاب عمل صالح معروف بشاهجهاننامه است دربارهء شاهجهان و عهد او و اوايل عهد جانشينش اورنگ زيب عالمگير بانضمام لاحقهيى در بيان حال رجال علم و ادب دورهء شاهجهان . اين كتاب در سه مجلد در سالهاى 1923 تا 1939 ميلادى در كلكته بطبع رسيد . محمد صالح چنان كه خود گفته عمل صالح را در سال 1070 بپايان برد ولى بيقين تا سال 1082 كه سال فوت برادر خود عنايت الله كنبوه را نوشته در آن تجديد نظرهايى كرده است .
اثر مهم ديگر شيخ محمد صالح مجموعهء منشآت اوست بنام بهار سخن در يك مقدمه و چهار بخش كه هريك را « چمن » نام داده است ، و « خاتمه » .
اين مجموعه به ترتيب شامل ستايش شاهجهان و شرحى دربارهء منشاء اين سفينه و نامههاييست كه بوسيلهء مؤلف از طرف پادشاهان و اميران وقت او بپادشاهان
هامش
( 1 ) - دربارهء كاشف و اثرهايش بنگريد به :
* تذكرهء نصرآبادى ، ص 251 - 252 .
* رياض العارفين آفتاب راى لكهنوى ، ج 2 ، ص 136 .
* فهرست نسخههاى خطى فارسى در كتابخانهء موزهء بريتانيا ، ريو ، ص 861 - 862 .
* ضميمهء فهرست ريو ، ص 250 - 251 و 266 و 269 .
* فهرست نسخ فارسى كتابخانهء ديوان هند ، ج 1 ، س 1119 شمارهء فهرست 2206 .
* ترجمهء تاريخ ادبيات فارسى ، اته ، ص 82 و 84 و 231 و 234 و 257 .
( 2 ) - نسبت كنبو ( كنبويى ، كنبوه ) يا كمبو ( كمبويى ، كمبوه ) چنان كه در مقدمهء عمل صالح گفته شده ، به محلى است موسوم به كنب ( كمب ) نزديك غزنين .