بين امراى پنجگانهاشان نظام الملك ، عادل خان ، قطب الملك - عماد الملك - قاسم بريد باتمام مىرسد . اين سرداران اخير به ترتيب پادشاهيهاى زيرين را تشكيل دادند : نظامشاهيان در احمدنگر - عادلشاهيان در بيجاپور - قطبشاهيان در گلكنده - عمادشاهيان در برار - بريدشاهيان در بيدار .
خورشاه از ميان اين دولتها كه از تجزيهء قلمرو بهمنيان پديد آمده بود ، نخست با نظامشاهيان و در پايان عمر با قطبشاهيان سروكار داشت چنان كه گذشت .
باتوجه بفهرستى از محتويات كتاب كه مؤلف آن ترتيب داده ، و بسيار كلى و مجمل است ، وسعت دامنهء مطالب در تاريخ ايلچى نظامشاه معلوم مىگردد ، و اگر خواننده با صبر بيشتر و حوصلهء وسيعترى بتجزيه و تحليل موضوعات اين كتاب بپردازد ، بيش از اينها بارزش و اهميت آن پى خواهد برد .
اين كتاب با زبانى ساده نوشته شده و از زيادهرويهاى منشيانه و درازگويىهاى متصنعانه در آن نشانى نيست مگر آنكه از مأخذهايى كه خورشاه زيردست خود داشت گاه اثرهايى پذيرفته باشد .
21 - سامى « 1 »
ابو النصر سام ميرزا دومين پسر شاه اسمعيل صفوى ، روز سهشنبه بيست و يكم شعبان سال 923 ه
هامش
( 1 ) - دربارهء او بنگريد به :
* آتشكدهء آذر بتصحيح مرحوم دكتر سادات ناصرى ، ص 62 - 63 .
* ايضاح المكنون ، اسماعيل پاشا البغدادى ، ستون 250 .
* هدية العارفين ، اسماعيل پاشا البغدادى ، استانبول 1951 ، ج 1 ، س 382 .
* مجمع الفصحاء هدايت ، ج 1 ، ص 31 .
* تاريخ تذكرههاى فارسى ، ج 1 ، ص 155 - 157 .
* فهرست نسخههاى خطى فارسى كتابخانهء ملى پاريس ، بلوشه ، ج 2 ص 319 .
* فهرست نسخههاى خطى فارسى كتابخانهء موزهء بريتانيا ، چارلز ريو ، ص 367 - 368 . -