سنگهاسن بتيسى « 1 » مجموعهييست از داستانها دربارهء سرگذشت « راى ويكراما دىتى » « 2 » و چنين شروع مىشود كه پارواتى « 3 » از مهادوا « 4 » خواست تا سرگذشت رايان ايام گذشته را برايش حكايت كند و او چنين كرد . در مقدمه آمده است كه اين مجموعه اصلا از زبان سانسكريت به زبان هندوستانى درآمد و سپس از هندى بدست دو گزارشگر به فارسى ترجمه شد ، نخست در عهد اكبر پادشاه بدست چتور بهوج « 5 » و دوم در دوران پادشاهى جهانگير بدست بهاريمل « 6 » ، ولى در دورهء شاهجهان هندوى ديگرى بنام بيس براى « 7 » از اهالى قنوج كه كار دو مترجم ياد شده را ناقص يافت در آن اصلاحاتى كرد و كتابى تازه ترتيب داد و نام « سنگهاسن بتيسى » را بر آن نهاد . پيش ازينها از همين كتاب در عهد اكبر پادشاه و بامر او ترجمهء فارسى ديگرى بوسيلهء عبد القادر بداؤنى و يك برهمن كه او را همراهى مىكرد بسال 982 انجام گرفت بنام خرد افزا . عبد القادر در سال 1003 تحرير ديگرى ازين داستان ترتيب داد كه در جلد اول منتخب التواريخ از آن نام برده است . ترجمهها و تحريرهاى ديگرى هم ازين مجموعهء داستانها ترتيب يافته كه ريو از آنها ذيل اسم سنگهاسن بتيسى نام برده است و يكى از آنها موسومست به كشن بلاس « 8 » كه بامر امير الامرا جار الله در عهد پادشاهى اورنگ زيب بدست كشنداس باسديو « 9 » لاهورى انجام يافت « 10 » .
هامش
( 1 ) -Singhasen Battisi( 2 ) -Radja Vikramaditya( 3 ) -Parvati( 4 ) -Mahadeva( 5 ) -Tchaturbhoudj( 6 ) -Bharimal( 7 ) -Bisbarai( 8 ) -Kishenbalas( 9 ) -Kishandas Basdev( 10 ) - بنگريد به فهرست ريو ، ص 763 ؛ فهرست بلوشه ، ج 4 ص 70 ؛ ترجمهء تاريخ ادبيات فارسى ، هرمان اته ص 277 - 278 .