مىگردد كه گناه بزرگ فيضى و برادرش آزادانديشى آن دو در زير نفوذ مطالعات عرفانى و فلسفيشان بود .
اثرهاى فيضى متعدد و بنظم و نثر هر دوست و شمارهء آنها را تا يكصد و يك نوشتهاند « 1 » . وى كتاب ليلاوتى را در حساب از سانسكريت به فارسى درآورد . بعضى ترجمهء منظوم فارسى رامايانا را به دو نسبت مىدهند و حال آنكه اولين ترجمهء اين كتاب در عهد اكبر بدست ملا عبد القادر بداؤنى بسال 997 انجام شد « 2 » و بار ديگر مسيحى پانىپتى در عهد جهانگير همين كار را تكرار نمود و منظومهء مشهورى از اين راه فراهم كرد كه بچاپ رسيده است . ازين كتاب ترجمههاى ديگرى نيز شد « 3 » . اثر ديگر فيضى تفسير بىنقطهء اوست بنام « موارد الكلم » كه بچاپ رسيده و كتابى ديگر در تفسير بر همين نهج دارد بنام « سواطع الالهام » كه تأليف آن را بسال 1002 بانجام رسانيد .
از فيضى مجموعهء منشآتى ماند كه خواهرزادهاش نور الدين محمد پسر حكيم عين الملك جمع آورده و « لطيفهء غيبى » ناميده است .
كليات فيضى تشكيل شده است از قصيده و غزل و قطعه و رباعى و مثنوى و تركيببند و او از آنها مجموعهيى در حدود نههزار بيت ترتيب داد و مقدمهيى منشيانه بر آن نوشت و بايران فرستاد « 4 » . در همين مقدمه نوشته است كه جلال الدين اكبر او را بدربار خود برد و بمعلمى شاهزادگان گماشت و مرتبهء امارت بخشيد و ملك الشعراى خود خواند . اين ديوان نههزار بيتى چنان كه شاعر تصريح كرده منتخبى است از اشعار او و متضمن است
هامش
( 1 ) - مآثر الامرا ، ج 2 ، ص 589 .
( 2 ) - مقدمهء ترجمه فارسى رامايانا ، تهران 1350 ص چهارده و ص سى و نه .
( 3 ) - ايضا همان مقدمه .
( 4 ) - نسخهيى بشمارهء 7794 .Addدر كتابخانهء موزهء بريتانيا مطالعه شد كه ظاهرا از روى همين نسخهء برگزيدهء فيضى از اشعار خود استنساخ شده ، به خط عنايت الله شيرازى بتاريخ ربيع الاول سال 1050 ه . - و نيز بنگريد بتذكرهء ميخانه ص 247 - 249 .