نمايندهء فرانسه بسته شد و اين قرارداد ضمنا متضمن موادى براى حمايت روحانيان و مبلغان مذهبى فرانسوى در ايران نيز بود .
روسيان كوشش خود را براى ايجاد رابطهء سياسى و اقتصادى با ايران از عهد شاه عباس دوم آغاز كردند اما چه در اين زمان و چه در دورهء شاه سلطان حسين و حتى در عهد شاه تهماسب ثانى هميشه از عقد معاهده بازرگانى مقصودهاى سياسى نيز داشتهاند . قصد آنان در اين كار به ظاهر ايجاد رابطهء دوستانه و در باطن بدست آوردن اطلاعاتى از ايران در راه توسعه طلبى خود و نيز تحصيل امتيازهايى بود كه تنها بنفع آنان باشد . مثلا در سال 1664 ميلادى ( 1075 ه ) دو نماينده با 800 عضو از روسيه بايران آمدند و به زودى معلوم شد مرادشان از فرستادن اين گروه كثير آنست كه از موقع سياسى خود براى معافيت گمركى استفاده كنند . اين امر موجب خشم ايرانيان و مرگ يك تن از گروه ياد شده گرديد . در سال 1708 ميلادى ( 1120 ه ) باز هيأتى روسى بسرپرستى « اسرائيل ارى » « 1 » باصفهان رسيد كه همين مقصود يعنى معافيت از پرداخت عوارض گمركى را در پوشش مأموريت سياسى داشت . هفت سال بعد ولينسكى « 2 » نامى از جانب تزار براى مذاكره دربارهء تجارت ابريشم ايران باصفهان آمد كه در خفا مأمور فراهم آوردن دانستنيهايى از نيروى نظامى ايران بود و چون تزار روسيه به يارى اين سفير از بىسامانى كار در عهد شاه سلطان حسين آگهى يافت ، چنان كه پيش از اين گفتهام آغاز دستاندازى بقلمرو دولت صفوى كرد .
رابطهء شركتهاى بزرگ هند شرقى انگليسى و هلندى باضافهء آمد و شدهايى ميان دربار ايران و دربار پاپ و امارتهاى آلمان و جز آنها نيز در اين دوران ادامه داشت و بيشتر منظور از آن يا ترغيب دولت ايران بجنگ با دولت عثمانى بود و يا تجارت و كسب منفعتهاى مادى . در مورد نخستين پادشاهان فرنگ و حتى پاپ ، جانشين عيسى مسيح ، با ظاهرى آراسته بدولت ايران وعدهء ياوريهاى بسيار مىدادند
هامش
( 1 ) -Israel Ori( 2 ) -A . P . Volynsky