پيروزيهاى او در هفت هزار و پانصد بيت كه بدينگونه آغاز مىشود :
خدايا تويى چارهساز همه * به تو روى عجز و نياز همه
دهى هركه را هرچه بايسته نيست * كسى را كرم جز تو شايسته نيست « 1 »
شهنامهء نادرى در باب حملهء نادر بهندوستان و فتح آن كشور است بسال 1151 - 1152 كه نظام الدّين عشرت سيالكوتى قرشى از معاصران احمد شاه درانى ( م 1187 ه ) پادشاه افغانستان ، بسال 1162 ه تمام كرد و تاريخ ختم كتاب را در بيت زيرين آورد :
چو بلبل ز تاريخ آن دم مزن * اگر چشم دارى ببين باغ من « 2 »
عدّهيى ديگر ازينگونه منظومهها مىشناسيم كه در بعضى از تذكرهها بشاعرانى نسبت داده شده است « 3 » ولى نسخههاى آنها ديده نشده ، و باز هم در فهرستهاى كتابخانهها بمثنويهاى گمنامى از قبيل آنچه گفتهام بازمىتوان خورد .
حماسههاى دينى
نظم حماسههاى دينى در بيان منقبتها ، معجزهها و پيروزيهاى پيامبر اسلام و بزرگان مذهب شيعه از اوايل اين عهد رايج بود و درين راه از همه خبرها و روايتها ، خواه تاريخى و خواه داستانى ، كه رونقى بدينگونه منظومهها بخشد استفاده مىشده امّا تقريبا همهء اين سنخ منظومهها ، حتى مهمترين آنها يعنى حملهء حيدرى باذل فاقد ارزشهاى بزرگ ادبى و در شمار مثنويهاى بسيار متوسط حماسى و قهرمانى هستند .
صاحبقراننامه منظومهء قهرمانى مهمى است كه ناظم آن را نمىشناسيم و آن را مىتوان از پرارجترين منظومههاى قهرمانى دانست كه از دوران صفوى بازمانده است ، زيرا : 1 ) كارنامهء يكى از قهرمانان ملى ايران در عهد اسلاميست و 2 ) پر است از داستانهاى قهرمانى كه همهء آنها بشيوهء داستانهاى ملّى ايران ترتيب يافته و از آنها تقليد و دوبارهگويى شده است و 3 ) بيشتر اين اعمال پهلوانى در سر -
هامش
( 1 ) - حماسهسرايى در ايران ، دكتر صفا ، چاپ سوم ، تهران 1352 ، ص 373 .
( 2 ) - فهرست نسخههاى خطى فارسى موزهء بريتانيا ، ريو ، ج 2 ص 717 .
( 3 ) - بنگريد بتاريخ تذكرههاى فارسى ، ج 2 ، تهران 1350 ، ص 509 - 510 .