در كنار هم قرار گرفته است ، خواه مبناى تأليف در اين گونه كتابها ذكر نام رجال مذهبى ( بنظم الفبايى ) و يا ذكر نام كتابهايشان ( بنظم الفبايى و موضوعى ) و مانند آنها باشد .
تأليف كتابهاى رجال در ميان شيعيان دوازده امامى تاريخى كهن دارد ولى كتابهاى اساسى درين زمينه يعنى كتابهاى پنجگانهء آنان در سدهء پنجم هجرى فراهم آمد « 1 » و از آن پس عالمان شيعه در تأليف نظاير آنها يا نوشتن شرح و ذيل بر اثرهاى پيشينيان ، بىكار ننشستند و بويژه از سدهء دهم ببعد درين راه گامها را استوارتر كردند چنان كه حاصل كارهايشان از آن روزگار تا بامروز از دهها كتاب و رساله در گذشته كه بيشتر به عربى و ندرة به فارسى است و بعضى از آنها به چندين مجلد برمىآيد « 2 » .
از ميان آنچه تا ميانهء سدهء دوازدهم در اين زمينه تأليف شده كتابهاى زيرين درينجا شايستهء ذكرند :
مجمع الرّجال تأليف ملا عناية اللّه قهپايى كه بسال 1016 ه از رجالكشى و نجاشى و ابن غضائرى و رجال طوسى و فهرست طوسى يك جا و بنظم الفبايى فراهم آمد .
مجالس المؤمنين قاضى نور اللّه شوشترى ( م 1019 ه ) به فارسى كه هم متضمن ذكر بسيارى از رجال شيعه در زمينههاى گوناگون مذهبى و عرفانى و علمى و ادبى و كتابى بسيار پرارزش در نوع خود است و چندبار طبع شده .
هامش
( 1 ) - مقصود اختيار رجالكشى ؛ رجال طوسى ؛ فهرست ( هرسه از شيخ الطائفهء طوسى م 460 ه ) ؛ و رجال ابو العباس نجاشى ( م 450 ه ) ؛ و الرجال الضعفاء ابن غضائرى ( سدهء پنجم ) است . - اختيار الرجال شيخ الطائفه برگزيدهييست از كتاب معرفة الناقلين ابو عمر و محمد بن عمركشى از عالمان مذهبى سدهء چهارم هجرى .
( 2 ) - آقاى ع . منزوى در جلد دوم فهرست كتابخانهء دانشگاه تهران تحقيقى سودمند درين باره كرده است بدانجا مراجعه شود . ص 482 ببعد و 637 ببعد .