فارسى و عربى را كه محل حاجت فارسى خوانان بود ، فراهم آورد . مقدمهء اين كتاب هم مانند بسيارى ديگر از فرهنگها كه بعد از فرهنگ جهانگيرى سمت تأليف يافته از آن كتاب با تغيير اندك نقل شده است و متن كتاب در چهار بخش ، هريك بنام « عنصر » ترتيب يافته . عنصر نخستين لغتنامهيى عربى است كه لغتهاى آن از قاموس ، صراح ، كنز اللغات ، كشف اللغات و جز آنها گرفته شده . عنصر دوم شامل واژه - هاى فارسى است . عنصر سوم تركيبهاى مجازى و استعارى و لغتهاى زند و پازند و عنصر چهارم اصطلاحهاى پزشكيست .
16 ) بحر الفضائل
فرهنگيست فارسى شامل لغتهاى فارسى و تازى . مؤلف آن محمّد بدر خزانهء بلخى پسر قوام پسر رستم پسر احمد پسر محمود بدر خزانهء بلخى ( سدهء يازدهم هجرى ) است . وى در مقدمهء اين لغتنامه گويد كه مقصودش از تأليف اين كتاب توضيح واژههاى دشوار پارسى و تازيست كه در اثرهاى شاعران و نثر نويسان فارسى به كار رفته و به همين سبب در تدوين اين لغتنامه به بسيارى از اثرهاى شاعران و نويسندگان پارسى مراجعه كرده از قبيل ديوان رودكى و عنصرى و عمعق بخارى و خاقانى و انورى و نظامى و سعدى ، و شرف الدين شفروه و امير خسرو دهلوى و كليله و دمنه و ديوان ظهير فاريابى ، بعضى از ترسّلها ، رسالههايى در اصطلاحهاى صوفيان ، و جز آنها . چند لغتنامهء عربى نيز در شمار مأخذهاى او بود مانند تاج المصادر ابو جعفر مقرى بيهقى ( م 544 ه ) « 1 » و كتاب الصّحاح جوهرى فارابى ( م 398 ه ) « 2 » و مقدمة الادب جار اللّه زمخشرى ( م 538 ه ) « 3 » و المغرب فى لغة - الفقه از امام ابو الفتح مطرّزى خوارزمى ( م 610 ) « 4 » و السّامى فى الاسامى تأليف ابو الفضل احمد بن محمد ميدانى نيشابورى ( م 518 ه ) « 5 » و چند لغتنامهء ديگر تازى .
هامش
( 1 ) - بنگريد به همين كتاب ج 2 ، چاپ پنجم ، ص 320 - 321 .
( 2 ) - ايضا همين كتاب ، ج 1 ، چاپ پنجم ، 1356 خورشيدى ص 354 .
( 3 ) - ايضا همين كتاب ، ج 2 ، ص 320 .
( 4 ) - ايضا همين كتاب ، ج 2 ، ص 321 .
( 5 ) - ايضا همان جلد ، ص 318 .