و پزشكان و مغنّيان كه بدست محمد پسرلاد پيرامون سال 925 ه ترتيب يافت و محمّد لاد در فراهم آوردن آن از كتابهاى مشهور لغت تازى و پارسى پيش از آن تاريخ و بعضى كتابهاى ديگر بهره برگرفت بشيوهيى كه در خواندن و دريافتن معناهاى شاهنامهء استاد طوس و ستّهء سنايى و پنج گنج نظامى و ديوانهاى عنصرى و انورى و ظهير فاريابى و خاقانى و سعدى و حافظ و سلمان ساوجى بتوان از آن يارى جست و اين يكى از موردهاى نادريست كه مؤلف يك واژهنامهء فارسى كتاب خود را با استناد بر اثرهاى ادبى معيّن و نه بر حفظ و بتصادف و اكتفا بر بيان لغتهاى دشوارى كه بنظرش مىرسيد ، فراهم آورده است . سرورى ازين كتاب در فرهنگ خود كه بسال 1008 ه ترتيب داده بهره برده است « 1 » .
3 ) تحفة الاحباب
فرهنگ ديگريست كه در آغاز اين عهد بدست يكى از بازماندگان دورهء تيمورى تأليف شد . فراهم آورندهء آن حافظ اوبهى است كه از « اوبه » يكى از ديههاى هرات برخاسته بود و در هرات زندگى مىكرد و در خدمت وزير خراسان كه نامش را نمىبرد بسر مىبرد . گويا اين وزير خواجه كريم الدين حبيب اللّه ساوجى بوده باشد كه در سال 928 ه بهرات رفت و در حضور بزرگان آن شهر فرمان شاه اسمعيل را دائر بر حكومت دورميش خان و وزارت خود اعلام داشت . تأليف تحفة الاحباب بسال 936 ه بپايان رسيد و حافظ بابها و فصلهاى كتاب را بنابر حرفهاى اول و آخر واژهها تنظيم نمود . ازين كتاب در تأليف فرهنگ جهانگيرى و مجمع الفرس سرورى استفاده شد . نسخهيى از تحفة الاحباب در كتابخانهء موزهء بريتانيا موجود و در فهرست آن كتابخانه مذكورست .
4 ) مدار الافاضل
فراهم آورده اللّه داد فيضى پسر اسد العلما على شير سرهندى ، كه از آن نسخههاى متعدد در دستست ، بسال 1001 ه با مراجعه بلغتنامههاى معتبر تازى به فارسى و فارسى به فارسى تنظيم شده و ريشهء هر واژهيى با نشانهء « ع » - ( عربى )
هامش
( 1 ) - فهرست كتابخانهء مجلس شوراى ملى ايران ج 3 ، ص 120 ؛ فهرست كتابخانهء ملى پاريس ج 2 ، ص 201 - 202 ؛ فهرست كتابخانهء موزهء بريتانيا ج 2 ، ص 494 .