يزدى « 1 » ، زنده در 1047 ه و شايد تا بخشى از نيمهء دوم سدهء يازدهم است كه دوران پادشاهى شاه عباس اول ( 996 - 1038 ه ) و جانشينش شاه صفى ( 1038 - 1052 ه ) را درك كرده بود و اينكه بعضى دوران حياتش را تا عهد شاه سليمان ( 1077 - 1105 ه ) كشاندهاند درست به نظر نمىآيد . وى استاد شيخ بهاء الدّين محمد عاملى ( 953 - 1031 ه ) بوده و غير از استاد ديگر شيخ بهاييست بنام ملّا عبد اللّه بن حسين يزدى صاحب شرح قواعد در فقه و حاشيه بر شرح شمسيه و التهذيب فى المنطق « 2 » .
نواده و همنامش محمد باقر بن محمد حسين بن محمد باقر هم از مؤلفان رياضى بود و چنان مىنمايد كه دانش او تا چند گاه در خاندانش بميراث ماند . از اثرهاى ملا - محمد باقر يزديست مطالع الانوار در علم هيئت ، عيون الحساب در يك مقدمه ( در تعريف و تقسيم عدد ) و هفت باب كه هر باب به چند « مطلب » تقسيم مىشود و آن هفت باب چنين است : 1 ) حساب صحاح 2 ) كسور 3 ) حساب ستارهشناسان با نشانهها و جدولهاى نجومى و تبديل كسور هندى و ستينى و سياقى به يكديگر 4 ) مساحت 5 ) تناسب 6 ) خطائين 7 ) جبر و مقابله ؛ و فصلهايى در قاعدههاى كلّى حساب همراه با حلّ يكصد و چهل و هشت مسئله . وى در اين كتاب بكاميابى خود در حل بعضى از معادلات جبر كه پيش ازو ميسّر نشده بود اشاره مىكند .
بر كتاب عيون الحساب محمد باقر يزدى يكى از رياضىدانان معروف بعد ازو بنام ملا على محمد مهندس اصفهانى ( م 1293 ه ) شرحى بنام تكملة العيون نوشته و نوادهء ملا محمد باقر هم كه پيش ازين ذكر او گذشته كتاب نياى خود را شرح كرده و آن را كفاية الالباب فى شرح مشكلات عيون الحساب ناميده و بنام شاه سلطان - حسين ( 1105 - 1135 ه ) تمام كرده است .
هامش
( 1 ) - دربارهء او رجوع شود به : گاهنامه تأليف سيد جلال الدين طهرانى ، 1311 شمسى ؛ تاريخ رياضيات تأليف دكتر غلامحسين مصاحب ؛ فهرست كتابخانهء مجلس شوراى ملى و فهرست كتابخانهء معارف ( - كتابخانهء ملى ايران ) ؛ فهرست كتابخانهء دانشگاه طهران ج 3 ، ص 921 - 925 و 932 .
( 2 ) - امل الآمل ، ج 2 ص 160 - 161 .