راهبر يهوديان ، همين كار را كرده و در مقدمهء آن گفته است كه حكمت بتمامى آنست كه در « كتاب » ( قرآن ) و سنت و علمى كه از « مدينة العلم » ( على بن ابى طالب ) برخاسته است ، آمده و در خبرهاى امامان بسى حقايق براى عابدان و عالمان نهفته است و پيداست كه چنين حكمى را جز با تأويلهاى حكمى نمىتوان ثابت كرد و اين همان راهيست كه عالمان دينى اسلام هنوز هم دنبال مىكنند . و 4 ) در رسالهء مرقات الاسرار دربارهء ربط حادث بقديم و حدوث زمانى عالم و ضمنا در موضوع اصالت ماهيّت و نفى اصالت وجود سخن مىگويد و باثبات مثل افلاطونى همّت مىگمارد ، و 5 ) در النفحات الالهيه و الخواطر الالهاميه باز نفى اصالت وجود و اثبات اصالت ماهيت را بپيش مىكشد ، و 6 ) در الانوار القدسيه كه مشتمل بر سه « نور » است به ترتيب دربارهء هيولى ، صورت ، و نفس سخن مىگويد . در ديباچهء اين رساله ملا سعيد از عالمان شرع كه ستيزهگرىهاى ديرين را با دانش و فرهنگ و اصحاب خرد و حكمت دنبال مىكردند ، شكايت مىكند و آنان را بدكارانى مىداند كه جاى هاديان امّت را گرفته و بر اهل دانش تهمت بىدينى و الحاد مىزنند و سرانجام نفرين و لعنت نثارشان مىدارد ، و 7 ) در المقصد الاسنى فى تحقيق ماهيّة الحركة و وجودها ضمن بحث در اين موضوع مهم فلسفى بابطال وجود ذهنى مىپردازد ، و 8 ) در الحديقة الورديّة فى السوانح المعراجيّة موضوع معراج را مورد تأويل فلسفى و عرفانى قرار مىدهد ، و 9 ) البرهان القاطع ترجمهييست از رسالهء وجود استادش ملا رجبعلى تبريزى از فارسى به عربى . دربارهء آن پس ازين سخن خواهم گفت ، و 10 ) الطلائع و البوارق يا البوارق الملكوتيه رسالهيى مفصل در يك مقدمه و شش « طليعه » است و هر طليعه به چند « بارقه » تقسيم مىشود .
قاضى در اين رساله از بسيارى مبحثهاى فلسفى با روش عرفانى گفتوگو مىكند « 1 » .
ملّا رجبعلى تبريزى
از جملهء استادان معروف حكمت در سدهء يازدهم ملا رجبعلى تبريزى فاضل عارف مشرب متخلص به « واحد » بود
هامش
( 1 ) - دربارهء اين مجموعه بنگريد بفهرست كتابخانهء دانشگاه تهران ، ج 3 ، ص 2124 - 2135 .