و كتابى فارسى بنام « كليد بهشت » و نيز مجموعهيى موسوم به « اربعينّيات » در حكمت و عرفان شهرت دارد كه پس ازين دربارهء آن سخن خواهيم گفت . - ديگر از اثرهاى فلسفى او « الانوار القدسيّه » است شامل سه مبحث كه هريك را « نور » ناميده و هر نور را منقسم به چند « فتوح » ساخته و در آنها از هيولى و صورت و نفس بشيوهء عارفان سخن گفته است . - ديگر تعليقاتيست كه بر « اثولوجيا » « 1 » منسوب بارسطو نوشته ، و چون بنابر يك خبر كه عالمان شيعى از پيامبر روايت مىكنند ، آن فيلسوف يونانى را از پيامبران شمرده ، دربارهء اين كتاب منسوب به دو گفته است كه آن را نمىتوان از راه معمول دريافت زيرا اسرار مذكور در آن از منشاء نبوّت و ولايت آمده است « 2 » و در راه شناخت آنها بايد تن برياضت درداد و ازين طريق بخاندان رسالت نزديك شد .
هامش
( 1 ) -Theologiaدربارهء اين كتاب بنگريد بتوضيحاتى كه چند سطر بعد در متن خواهد آمد .
( 2 ) - دربارهء نبوت ارسطو از پيغمبر اسلام خبرى روايت كردهاند كه متن آن در كتاب تعليقات اثولوجياى قمى بدينگونه نقل شده است : « قال النبى فى شأن ارسطو انّه كان نبيّا قد جهله قومه لو ادركنى لاستفاد منّى » و اين مطلب را عبد الرزاق لاهيجى هم در محبوب - القلوب ( ص 14 و 107 ) و مير فندرسكى در كتاب صناعيه كه پيش ازين شناختهايم ( تهران ، 1317 ، ص 18 ) آوردهاند ، و نيز شيخ بهاء الدين عاملى در حديقهء هلاليه و لاهيجى در محبوب القلوب از على بن طاوس ( م 664 ) نقل كردهاند كه بيشتر فيلسوفان مانند هرمس و و ابرخس ( هيپارخس ) و بطليموس و نظاير آنان پيامبران بودهاند . براى اطلاع از مفصّل اين مجمل بنگريد بيادداشت دوست فاضلم آقاى محمد تقى دانشپژوه آملى تبرستانى در حاشيهء صفحهء 208 از ج 3 فهرست كتابخانهء دانشگاه تهران .
نگارندهء اين سطرها كه با خواندن شرح هدايهء ميبدى تعلم حكمت را نزد استاد فقيد خويش شيخ محمد حسين فاضل تونى آغاز كرد ، هنگام اعتراض بر دو برهان تطبيقى و سلمى در اثبات تناهى ابعاد ، همين سخن را دربارهء نبوت ارسطو ، همراه با اعتراض و پرخاش بسيار سخت آن وجود ارجمند عزيز ، شنيد . خداى بزرگ روان پاكش را بانوار قدوّسى و ملكوتيش بپوشاناد . پيداست كه خبر مذكور مانند هزاران خبر و حديث ديگر كه از پيامبر اسلام نقل شده ، ساخته و پرداختهء عالمان ذينفع اسلامى بوده است . اين نكته را هم بدانيم كه اسمعيليان ، حكيمان بزرگ يونان را در زمرهء انبياء خاصّه درآوردند .