المتأخّرة ) شيعهء اماميه بنام « وافى » از همين ملا محسن فيض است و او بدنبال تأليف اين كتاب مشروح ، از راه اختصار آن كتاب « شافى » و تكملهء آن را بنام « نوادر - الاخبار » فراهم آورد كه هرسه از كتابهاى بسيار معتبر دوازده اماميان در دورانهاى اخيرست . خوانسارى در روضات الجنات شرح مفصّلى در معرّفى اثرهاى معروف اين مرد پركار آورده و گفته است كه شاگرد فيض ، سيد نعمة اللّه جزائرى شوشترى مىگفت : استاد ما فيض نزديك دويست كتاب و رساله تأليف نمود .
ولادتش بسال 1007 ه در كاشان اتفاق افتاد . پدرش شاه مرتضى در آن شهر بسبب شهرت علمى و كتابخانهء بزرگى كه داشت محل عنايت و توجه اهل دانش بود و فرزندانش همگى در دانشهاى زمان خود صاحب مقام و مرتبهيى شدند مانند :
نور الدين كاشانى اخبارى صاحب كتاب مصفاة الاشباح در اخلاق و ترجمهء فارسى كتاب حقائق ملا محسن در اسرار دين . اين نور الدين پدر ملا محمد هادى شارح كتاب - المفاتيح ( يعنى مفاتيح ابواب الجنان در فقه از فيض ) و صاحب بعضى اثرهاى ديگرست . - پسر ديگر شاه مرتضى عبد الغفور و پسر عبد الغفور محمد مؤمن هم از عالمان كار آمد زمان در دانشهاى شرعى بودند و اين محمد مؤمن در محضر عمّ خود فيض تربيت يافت و دوران تدريس خود را در شهر اشرف مازندران ( - بهشهر ) گذرانيد « 1 » . - پسر فيض يعنى علم الهدى محمد هم از عالمان معروف دينى و در حيات پدر مشهور بفضل و سرگرم تعليم بود « 2 » . - دائى فيض ، نور الدين كاشانى مشهور به « ملا نورا » هم در عهد شاه عباس دوم شهرت و اعتبار تمام داشت و بدين ترتيب ملاحظه مىشود كه خاندان فيض بقول ميرزا محمد باقر خوانسارى از « كبار بيوتات - العلم و العمل و الفضل و الادراك » بود و ظهور عالم جامعى چون فيض از آن خاندان دانش تازگى نداشت خاصه كه او بعد از طىّ مراحل مقدماتى علوم رخت اقامت بشيراز
هامش
l , Iran Mazdeen a l'lran shi'ite . Paris 1960 , p . 183 .( 1 ) - روضات الجنات ، ج 6 ، ص 80 .
( 2 ) - فهرست كتابخانهء مدرسهء عالى سپهسالار ، ج 1 ، ص 65 ، 81 ، 398 .