بن محمد جواد نورى كرد « 1 » .
اكنون براى نمونه موضوعهاى بعضى از كتب صدر المتألهين را با رعايت كمال اختصار مىآورم : كتاب « الحكمة المتعالية » يا « اسفار اربعه » در چهار قسمت وجود ، جوهر و عرض ، الهى و نفس است و اختصاص دارد بكلّيات انديشهء صدراى شيرازى در حكمت طبيعى و حكمت الهى كه در آن برهان و شهود را بهم آميخته و از اين دو راه ببيان مطالب مهمى دربارهء اصالت وجود ، حركت جوهرى ، اتحاد عاقل و معقول ، حدوث عالم ، تجرّد خيال ، مثال افلاطونى و عالم مثال ، معاد ، با رعايت جانب استدلال توفيق يافته است .
الشواهد الرّبوبّيه در ميان كتابهاى ملّا صدرا ارزش خاص دارد زيرا چنان كه او خود گفته بسيارى از انديشههاى خود و اسرار حكمت خويش را كه بتفاريق در كتابهايش آورده و يا اصلا از بيم نامحرمان نتوانسته است آشكارا بگويد در اين كتاب مندرج ساخته است . صدر المتألهين اين كتاب را بر پنج مشهد منقسم كرده و در آنها معانى عامّه ، وجود واجب و آفرينش ، معرفت معاد ، معاد جسمانى و بهشت و دوزخ ، و نبوت را مورد بحث قرار داده است .
در « الحكمة العرشيه » از معرفت واجب الوجود و معاد سخن رفته است ؛ و الواردات القلبيّه موقوف شده است بر بيان اسرارى از حكمت الهى كه از حكيمان ديگر بعاريت نگرفته و از اشراقاتيست كه بر قلب صدر الدين وارد گرديده است ؛ و كتاب المشاعر اختصاص بحكمت الهى دارد و در آن از وجود واجب و يگانگى صفتهاى او و خلقت سخن مىرود و بر مبناى معرفت وجود كه از بنيادهاى اصلى حكمت صدراييست ، شناخت وجود خالق و موضوع معاد و مسألهء اتحاد عاقل و معقول و مانند اين جستارها بمورد بحث و تحقيق در مىآيد . در رسالهء « طرح الكونين » بدين اصل توجّه شده است كه معاد و رستاخيز براى همهء هستيهاست و جملگى « هستها » بجهان الهى و ملكوتى بازگشت خواهند داشت .
هامش
( 1 ) - ايضا همان كتاب و همان جلد ، ص 301 .