صدر الدّين شيرازى « 1 »
نامآورترين فيلسوف عهد صفوى صدر المتألهين صدر الدين - محمد بن ابراهيم قوامى شيرازى معروف به « ملا صدرا » ست .
وى مراحل واقعى تعلم فلسفى را در خدمت استاد بزرگ عهد خود مير محمد باقر داماد گذرانده و در دانشهاى منقول شاگردى شيخ بهاء الدين عاملى كرده و خود جامع همهء دانشهاى عقلى و نقلى زمان خويش بوده است . وى در اين هردو دسته از دانشها تأليفات پرارزش از خود بيادگار نهاد ، خواه در حكمت كه با ذوق اشراقى و عرفانى خود مبحثهاى خاصى را در آن بپيش كشيد ، و خواه در تفسير قرآنكه چندين رساله مقرون بتأويلهاى فلسفى در اين راه بوجود آورد ، يا در ديگر دانشهاى دينى كه در همهء آنها همساز با انديشههاى عرفانى و حكمى خود كار كرد و به علت اينهمه « تجاوزها » كه بمرزهاى اعتقادى قشريان روزگار « مرتكب » گشت از آسيب اعتراضها و تكفيرهاى ظاهر بينان بر كنار نماند . شيخ محمد باقر خوانسارى مىنويسد « 2 » :
« در چندين كتاب از مصنفاتش سخنانيست كه با ظواهر شريعت سازگار نيست ، و ظاهرا مبتنى است بر اصطلاحهايى كه ويژهء اوست و نمىتوان آنها را بهيچروى
هامش
( 1 ) - دربارهء او بنگريد به :
* امل الآمل ، شيخ حرّ عاملى ، چاپ نجف ، ج 2 ص 233 .
* روضات الجنات ، چاپ قم ج 4 ص 120 - 122 .
* سلافة العصر ص 491 .
* اعيان الشيعه ، ج 5 ص 99 .
* الذريعه ج 2 ص 232 و موردهاى ديگر در ذكر كتابهايش مانند ج 2 ص 60 و ج 6 ص 19 و ج 7 ص 99 و جز آنها .
* طرائق الحقائق ، ج 1 ص 96 - 97 .
* ترجمهء جلد چهارم از تاريخ ادبيات برون ، چاپ اول ص 261 و 280 .
* الكنى و الالقاب ، ج 2 ص 410 .
*Henry Corbin , Terre Celeste et Corps de Resurrection , 1960 , - p . 181 - 182 - En - Islam iranien'IV'P . 54 - 122 .( 2 ) - ترجمه از روضات الجنات ، ج 4 ص 121 .