در سال 1636 ميلادى در شهر حلب به عربى ترجمه شد و گزارندهء آن كشيشى بود بنام « پدر ژوست دوبوو » « 1 » و دور نيست كه همين عالم نصرانى ترجمهء فارسى مذكور را ترتيب داده باشد « 2 » .
در سال 1066 هجرى يكى از آباء يسوعى كه ملازم « پدر گزاويهء » ياد شده بود كتابى در ردّ بر « مصقل صفا » تأليف سيد احمد بن زين العابدين عاملى از عالمان سدهء يازدهم هجرى نوشت و بدان عنوان « جواب بر كتاب مصقل صفا در تجليه و تصفيهء آيينهء حقنما » داد « 3 » . كتاب مصقل صفا « 4 » خود ردّيست بر كتاب آيينهء حقنما كه خلاصهييست از مرآت القدس پدر گزاويه ، و جواب گويندهء آن در پاسخهاى خويش لغزشهاى سيد احمد عاملى را معلول دسترس نداشتن باصل كتاب آيينهء حق نما يعنى كتاب مرآت القدس دانسته است . اين سيد احمد عاملى كتاب ديگرى هم در رد بر كيش ترسايى نوشت بنام « اللوامع الربانيه فى رد الشبهات النصرانيه » و از آن در پايان شرحى كه بر « تجريد » خواجه نصير الدين طوسى موسوم به « حظيرة الانس » دارد ، ياد كرده است . وى تفسيرى هم بپارسى بر قرآن نوشت و « لطائف غيبى » ناميد .
كشيشى نصرانى ، از همعصران شاه سلطان حسين صفوى ، كه اسلام آورده و على قلى نام يافته بود ، كتابى فارسى در رد يهوديان و ترسايان نگاشت باسم « سيف - المؤمنين فى قتال المشركين » و در آن چندگونگيهاى « سفر پيدايش » را در متنهاى عبرى و يونانى و لاتينى با دستبردهايى كه در آنها شده است ، نشان داد و گزارش بخشهايى از تورات و حكمت سليمان را كه بپندار او گواه درستى كيش شيعه و امامت على بن ابى طالبست ، بر آن افزود و ايرادهايى بر آنها وارد دانست « 5 » .
هامش
( 1 ) -Pere Juste de Beauvais( 2 ) - دربارهء اين سه كتاب اخير بنگريد به :E . Blochet , Catalogue des manuscrits persans , t . 1 , p . 9 - 14 .( 3 ) - ايضا فهرست نسخههاى فارسى كتابخانهء ملى پاريس ، ج 1 ص 14 - 15 .
( 4 ) - نسخهيى ازين كتاب در كتابخانهء مجلس شوراست .
( 5 ) - نسخهيى ازين كتاب در كتابخانهء دانشگاه تهرانست . فهرست آن كتابخانه ، ج 3 ، ص 585 .