الناصب » « 1 » .
در ميان آثار عالمان دوازده امامى كتابهايى در بيان اصول اعتقادات اين فرقه داريم كه آنها را معمولا به همين نام « اعتقادات » مىخوانند « 2 » . در عهد صفوى نوشتن اين گونه كتابها ادامه داشت . شيخ بهاء الدين عاملى ( م 1031 ه ) رسالهيى بههمين نام دارد كه دو ترجمهء پارسى از آن بشمارههاى 355 و 356 در كتابخانهء آستان قدس رضوى موجودست و متن اصلى بسال 1326 ه ق بطبع رسيد ؛ و ملا محمد باقر مجلسى ( م 1110 ه ) هم كتابى بدين نام نوشته كه بسال 1296 ه ق چاپ شد . دربارهء اين موضوع چند كتاب هم به فارسى داريم كه از آن جمله است « بيان اعتقادات قلبيّه » از عز الدين بن جعفر آملى ( سدهء دهم ) و حديقة الشيعه از مقدس اردبيلى ( احمد - بن محمد م 993 ه ) و جز آنها .
از دعويهاى دوازده اماميان كه شايستهء ژرف نگريست مسألهء « بداء » است « 3 » .
اين دعوى از ديرباز محل انكار دستههايى از شاعيان ( خاصه اسمعيليان و قرمطيان ) و طبعا همهء اهل سنت بود . در عهد صفوى گروهى از عالمان باثبات اين دعوى توجه كردند مانند مير محمد باقر داماد استرابادى ( م 1041 ه ) در كتابهاى : « قبسات » و
هامش
( 1 ) - مشروح سخن دربارهء اين ترجمهها و ردها در فهرست كتابخانهء دانشگاه تهران ، ج 3 ، ص 617 - 618 و مأخذهايى كه آنجا بازنمودهاند ، يافته شود .
( 2 ) - از جملهء قديميترين آنها اعتقادات ابن بابويه قمى ( م 381 ه ) است كه بسال 1296 ه ق در تهران بطبع رسيد . بعد از آن عالمان ديگر مانند شيخ مفيد ( چاپ بغداد 1343 و ترجمه و طبع به فارسى بسال 1324 ه ش ) و خواجه نصير الدين طوسى ( م 672 ه ) و فخر - المحققين ( م 771 ه ) هم رسالههايى نوشتند كه به همين نام شهرت يافتهاند .
( 3 ) - مقصود بروز علتهاييست كه بتغيير حكم الهى مىكشد و ازين روى محل بحث اين مسألهء برساخته در كتابهاى كلامى دوازده اماميان آنجاست كه از « تغيير ارادهء الهى » سخن مىگويند . در اينباره بنگريد به : آنسيكلوپدى اسلامى چاپ جديد ، ج 1 ، ص 873 - 874 : گفتار « بدا » .