از مركزهاى تجمع و شهرها كه گفتيم اقامت كند و از آنجا بجاى ديگر نرود ولى بعضى ديگر هرچندگاه در يكى از شهرها بسر مىبردند چنان كه در شرح عالمان اين عهد گروه بزرگى از شاگردان را مىبينيم كه در طلب علم از شهرى بشهرى و حتى از كشورى بكشورى ديگر مىرفتند و همچنين استادانى را مىشناسيم كه شهر علمى و درسى خود را چندبار تغيير مىدادند و عاقبت در يكى از آنها اقامت دائم مىگزيدند .
اما تربيتشدگان آنانكه خود را براى خدمتهاى شرعى آماده مىكردند بنابر عادت پس از اخذ درجهء اجتهاد و « اجازه » هاى درسى و روايتى به شهر و ديار خود باز مى - گشتند و تنها سرآمدان آنها در مركزهاى مهم علمى باقى ماندند تا جاى استادان پيشين را در تعليم و تأليف يا احراز منصبهاى عالى دينى بگيرند .
تدوين نهائى دانشهاى مذهبى شيعه
اين نكته را نبايد فراموش كرد كه عالمان علوم شرعى در اين عهد كه عصر غلبهء شيعهء دوازده امامى در ايران بود ، با سعى فراوان و بر بنياد كوششهاى محّدثان و فقيهان و متكلمان پيشين خود توانستند بتدوين نهائى دانشهاى مذهبى شيعه برسند . هرچه حديث و خبر ، خواه صحيح و خواه ضعيف كه بر طريقهء دوازده اماميان روايت شده بود جمع كردند ، از آنها دفترها ساختند و دربارهء آنها بهر نوع تحقيق كه ممكن بود اعم از استخراج احكام و اندرزها و دستورهاى زندگانى و جز آن پرداختند ؛ و دربارهء وجوه مختلف احكام فقهى اعم از آنكه واقعى باشد يا فرضى مطالعه كردند و كتابهاى موجز و مشروح در مجموع احكام فقه شيعه تأليف كردند ؛ و در علم كلام و تفسير و تدوين ادعيه و اذكار آخرين كوششهاى خود را به كار بردند و خشك و ترى در اين راه باقى ننهادند و اين تنها توفيقى بود كه اين عالمان بىشمار در راه « علم » حاصل كردند .
در اين راه طولانى تدوين پستيها و بلنديها بسيار بود . بعضى از عالمان دين در رعايت امامت علمى نامبردار و گروهى ديگر يا در اين باب گشاده دست و يا يكباره به اين خوى عالمانه بىاعتنا بودند . نتيجهء اين بىاعتنايى از طرفى و اصرار