و عدد مسجدها كه بيشتر محل درس و بحث نيز هست از يكصد و هشتاد در مىگذرد .
از ميان مدرسههاى قديم مدرسهء ملا عبد اللّه ( م 1022 ه ) از دوران شاه عباس بزرگ است كه بفرمان او بنا شده . در عهد شاه عباس دوم دو مدرسه بنام جدّهء بزرگ و جدهء كوچك در سالهاى 1058 و 1059 ه بنا شد . - بعضى از مدرسهها و مسجدها باختصاص براى عالمان همزمان پادشاهان بنا شده است مانند مدرسهء ملا عبد اللّه كه پيش ازين گفتيم و مسجد شيخ لطف اللّه و مسجد حاج آقا رحيم ارباب و مسجد قاضى هندى و مدرسهء صدر و مدرسهء صدر خواجو و جز آن . از ميان همهء مدرسههاى اصفهان مدرسهء چهارباغ يا مدرسهء مادر شاه يا مدرسهء سلطانى از باب ظرافت و نفاست معمارى و كاشىكارى كم نظير خود مهمتر و عالىتر و از جملهء اثرهاى كمنظير قديمست . بناى اين مدرسه در حدود سال 1128 ه بفرمان شاه سلطان حسين بپايان رسيد و پادشاه خود حجرهيى در آن مدرسه داشت و بعضى از اوقات خود را در آنجا بدرس و و فحص مىگذرانيد . از ميانهء اين مدرسهجويى مىگذرد و آن را صحن بزرگى با حجرههاى متعدد و مسجد و حوض خانه و آشپزخانه است .
از مدرسههاى معروف ديگر كه در عهد صفويان ساخته شد مدرسهء نوّاب است در خيابان نادرى مشهد كه در دوران سلطنت شاه سليمان بسال 1086 بوسيلهء ميرزا صالح نقيب رضوى بنا گرديد . مدرسهء ملا محمد باقر در همان شهر و از دورهء همان پادشاهست كه بسال 1083 احداث شد و مدرسهء ميرزا جعفر در شمال شرقى صحن عتيق مشهد ( سال 1059 ه ) و مدرسهء خيرات خان از دوران شاه عباس دوم « 1 » .
از آثار عهد صفويه و زنديه در شيراز مىتوان اين مدرسهها را نام برد : مدرسهء حكيم ، مدرسهء محبيه ، مدرسهء مقيميّه « 2 » ، مدرسهء خان ، مدرسهء ايمانيه ، مدرسهء تقويه ،
هامش
( 1 ) - سالنامهء شرق ، مشهد ، سال 1318 ه ش .
( 2 ) - مدرسهء مقيميه را حاجى مقيم نامى از طايفهء آتشىها در اواخر عهد صفويان ساخت ( آثار عجم ص 497 ) .