جواب فرمودند . . . » « 1 » .
شاه تهماسب موضوع توبهء خود را از شرابخوارگى و ارتكاب ديگر مناهى نيز نتيجهء دو رؤيا در دو شب پياپى وصف كرده است و مىنويسد كه : « در سن بيست سالگى كه اين سعادت نصيب شد اين رباعى را انشاد كردم :
يك چند پى زمرّد سوده شديم * يك چند بياقوت تر آلوده شديم
آلودگيى بود بهر رنگ كه بود * شستيم به آب توبه آسوده شديم » « 2 »
ازين رباعى بروشنى دريافته مىشود كه « مرشد كامل » چند گاهى باستعمال حشيش و بشرابخوارگى دچار بود ، و چون از اين آلودگيها دست شست بدعوى او « از كلّ مملكت فسق و فجور برافتاد » ليكن ديدهايم كه چنين نبود ، اگرچه شاه تهماسب شخصا تا پايان حيات در اين راه ثابتقدم و در تظاهر باجراى احكام شرع پاى برجا ماند « 3 » .
مطلب مهمى كه از سطرهاى گذشته برمىآيد آنست كه سرسپردگى و اعتقاد شديد صوفيان قزلباش بخاندان شيخ صفى سرّ اصلى و اساسى پيشرفتهاى سريع آن در به دو تشكيل شاهنشاهى صفويست ، و اگر چنين اعتقاد راسخى مخصوصا در پادشاهى طولانى شاه تهماسب وجود نمىداشت شايد بقاى دستگاه وسيع سلطنت شاه اسمعيل در برابر فشارهاى شديد دو دولت عثمانى و ازبك ، با احترازى كه شاه تهماسب از رويارويى با دشمنان داشت ، به آسانى ميسر نمىگشت .
اعتقاد به « مرشد كامل » و شيوع چنين تعبير و اصطلاحى « 4 » ميان درويشان
هامش
( 1 ) - تذكرهء شاه تهماسب ، ص 23 .
( 2 ) - تذكرهء شاه تهماسب ، ص 30 - 31 .
( 3 ) - ايضا ، ص 14 ، 17 ، 21 ، 22 ، 23 ، 48 و جز آنها .
( 4 ) - عالم آراى صفوى ، ص 38 ، 343 ، 574 ، 592 ، 593 و جز آنها .