بخواننده ارائه كنم ، و دوم آنكه از اثرهاى كمياب كه اينسوى و آنسوى جهان در كتابخانهاى دوردست ذخيره شده ، نمونههاى كافى در يك جا گرد آورم و در دسترس خواننده بگذارم .
شمارهء عالمان و اديبان و مؤلفان و نويسندگان و شاعران كه درين جلد خواهيد ديد بسيارست اما همهء آنان كه بايد باشند نيستند . با آنكه در راه تأليف اين جلد بسيار سفر كرده و كتاب و ديوان و مثنوى خوانده و دربارهء آنها و صاحبان آنها سخن گفتهام ، هنوز ناگفته بسيارست . همينقدر بايد بدانيم بسى از گويندگان عهد كه ديوانى و اثرى قابل توجه ، حتى متوسط ، از آنان بازمانده در اينجا ذكر خيرى از ايشان شده و شرحى باختصار يا بتفصيل نسبى درين راه نگاشته آمده است .
اينهمه را گفتم ، اما اين را ناگفته گذاردم كه اين جلد با همه تفصيل بىترديد از نقيصههاى بسيار عارى نيست و چگونه از كسى چون من كه پس از سالها رهنوردى هنوز در آغاز راهست ، كارى آراسته بكمال برآيد ؟ پس اگر دوستان در اين كار پردامنه نقصهايى مىبينند بر من خرده نگيرند بلكه در رفع آن بكوشند و چارهيى بينديشند تا اين قسمت بسيار مهم از تاريخ فرهنگ و ادب ما چنان كه سزاوار آنست شناخته و شناسانده گردد .
در پايان برعهدهء مؤلف است كه مراتب امتنان خود را از دوست با وفايش آقاى دكتر سيد محمد ترابى بسبب زحمات خستگىناپذير او ابراز دارد . وى كه عهدهدار و تيمارخوار اصلى اين كتاب ، خواه در طبع اول و خواه در طبع ثانى آن ، بود در راه آن بهيچروى از صرف وقت و بذل همت دريغ نورزيد .
خدايش يارى دهاد و قدم همتش در طريق ادب و فرهنگ پويا باد .
دهم بهمنماه 1363
ذبيح اللّه صفا
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى ) — صفحة فهرست 17
مساهمون: ذبيح الله صفا
صفهرست ١٧