جوان از دام مرگ رست تا به زودى مايهء افتخارهايى بزرگ براى كشورش گردد .
بتحقيق بايد گفت يكى از مؤثرترين عاملهاى ضعف خاندان صفوى همين كشتار بستگان بدست پادشاهان بود ولى اين خوى زشت منحصر بدوران سلسلهء مذكور نيست و مرده ريگى است از دوران تيمورى كه اثر آن به زودى در دودمان جديد شاهى آشكار شد چنان كه قسمتى از انقلابهاى عهد شاه تهماسب نتيجهء كدور - تهاى او و برادرانش سام ميرزا و القاص ميرزا و بهرام ميرزا بود و از آن ميان طغيان القاص در سال 954 ه به علت پناه بردنش بپادشاه عثمانى خطرى بزرگ براى سلطنت شاه تهماسب ايجاد كرده بود .
خويشاوندكشى صفويان ازين روزگار آغاز شد و بعد از تهماسب با كشتار عجيبى كه شاه اسمعيل ثانى از شاهزادگان صفوى كرد « 1 » به حد اعلاى خود رسيد ؛ و در عهد محمد خدابنده با آنكه او خود مردى ناتوان بود ، همين وضع بدست نزديكانش ادامه يافت . زنش خير النساء بيگم ملقّب به « مهد عليا » اينبار بجاى پادشاه ايفاى نقش اصلى را در كشتار برعهده گرفت و از نخستين قربانيهاى او پريخان خانم خواهر پادشاه و از هوشمندان كارآمد خاندان صفوى بود كه از سالهاى آخر عهد شاه تهماسب تا آغاز دورهء سلطنت خدابنده در ادارهء كارهاى سياسى كشور تأثير بسيار داشت و بويژه در حفظ پايتخت ( قزوين ) از انقلاب و رفع اختلاف قبيلههاى قزلباش تا رسيدن پادشاه جديد يعنى خدابنده ميرزا از شيراز و نشانيدن او بر تخت سلطنت همهء اقدامهاى اساسى بر عهدهء او بود ، و اينك پاداش خدمتهاى گرانسنگ خود را دريافت مىكرد . همين كه شاه نو و همسرش بقزوين رسيدند يكى از اميران قزلباش را بنام خليل خان افشار كه سابقا للهء پريخان خانم بود ، در مقابل ده هزار تومان پول نقد و تمام اسباب و اثاثيه مجلل پريخان خانم ، مأمور خفه كردن آن بانوى مدبّر مقتدر كردند و او فريب ديو آز بپذيرفت و با پروردهء خود بىوفايى كرد ! اين
هامش
( 1 ) - همين جلد ، ص 18 .