ناسازگارى سرخ كلاهان و اثر آن در وضع دوران صفوى
مردانى كه برگرد شاه اسمعيل صفوى جمع آمده بودند از طايفههاى ترك زبان مختلفى بودند كه در آذربايجان و ديار بكر و شام و آناطولى و كرانهاى درياى مازندران سكونت داشتند مانند تكلو ، روملو ، شاملو ، استاجلو ، افشار ، قاجار و جز آنها . اينان همه از تركنژادانى بودند كه در برابر تركمانان عثمانى و آققويونلو و قراقويونلو نتوانستند نمدى از كلاه فرسودهء ايران و آسياى صغير ببرند و بدنبال فرصتى مىگشتند تا از رويدادهاى آذربايجان و آناطولى و شمال عراق براى رسيدن به آب و نان و جاهومقام ، و يا گرفتن انتقام خود از تركمانان امارت يافتهء مذكور بهره بردارند ، و همين كه ستارهء بخت « مرشد كامل » درخشيدن آغاز كرد بپيشگاه او هجوم بردند و در شمار قزل بركان يا قزلباشان اصلى درآمده هستهء بنيادى سپاه صفوى را تشكيل دادند و مردانه و از جان گذشته در ركاب مرشد جوان خود شمشير زدند .
تا جذبهء وجود استثنايى شاه اسمعيل در ميان بود ، اين تركان شمشيرزن همهء شرطهاى اطلاعت و انضباط را رعايت مىكردند ، اما همين كه آن كشورگشاى دلاور ببيمارى حصبه درگذشت ، اين تركان وفادار و شيعيان خالص آغاز نفاق و جدال كردند ، و چون دومين پادشاه صفوى تهماسب در آغاز كار خود ده سال بيشتر نداشت دستههاى سرخ كلاه بدنبال همان محرك اصلى يعنى طلب قدرت و ثروت بجان هم افتادند خاصه طايفههاى شاملو و روملو و تكلو در مقابله با طايفهء استاجلو بكشتار يكديگر برخاستند و يك جنگ بزرگ در نزديكى سلطانيه ميان آنان رخ داد كه بشكست قبيله استاجلو تمام شد « 1 » ( 932 ه ) ولى كار به همين جنگ خاتمه نيافت و
هامش
( 1 ) - احسن التواريخ روملو ص 191 - 194 . - يك سال بعد از واقعهء زبرين يعنى در سال 933 ه جنگ ديگرى ميان همين قبيلهها نزديك اردبيل درگرفت و بپيروزى استاجلو انجاميد . استاجلوها با نيروى كافى بجانب تبريز يعنى پايتخت پيشرفتند ليكن شكست در آنان افتاد و گروه كثيرى از آنان بقتل رسيدند ( احسن التواريخ ص 198 - 200 ) .