939 ه از هرات به « غرجستان » نزد صاحب آن ديار « شاه محمد سلطان » رفت و بعزت و احترام پذيرفته شد و كتاب مذكور را بنام او تأليف كرد ولى چون در همين سال سرداران شاه تهماسب غرجستان را فتح كردند « 1 » ، فخر الدين على بهرات بازگشت ولى در ظاهر هرات در همان سال 939 درگذشت و جنازهاش را بهرات بردند و در آن شهر به خاك سپردند « 2 » .
دربارهء او گفتهاند كه مانند پدر بر مذهب تشيع بود ولى اعتقادش بسلسلهء نقشبنديه ما را در قبول اين خبر بترديد مىافگند درحالىكه دليلى هم بر ردّ آن نداريم . از آثار فخر الدين على است :
رشحات عين الحيوة در شرح احوال مشايخ و بزرگان طريقت نقشبنديه و از آن جمله نور الدين عبد الرحمن جامى . اين كتاب را فخر الدين على بسال 909 هجرى يعنى در اوان جوانى تأليف كرد .
لطائف الطوايف در قصص و حكايات لطيف از طبقات مختلف . اين كتاب در چهارده باب و هر باب در چند فصل تدوين شده است و اگرچه مقصود مؤلف ذكر لطائف و ظرائف كلمات و عبارات طوايف و طبقات مختلف بوده ليكن اطلاعات بسيار سودمندى هم همراه همين لطائف و ظرائف آمده است و از آن جمله دربارهء عالمان و شاعران و عارفان و حكيمان و اديبان و منشيان و پادشاهان و خلفا ميتوان در اين كتاب باطلاعات مفيدى دست يافت . تأليف اين كتاب چنان كه پيش ازين گذشته در سال 939 ه در در غرجستان اتفاق افتاد .
انيس العارفين متضمن نصايح و مواعظ و تفسير بعضى آيات و اخبار و قصص و حكايات است كه مؤلف آن را در اواخر عمر و در عهد سلطنت شاه اسمعيل و شاه تهماسپ برشتهء تحرير درآورد .
هامش
( 1 ) - احسن التواريخ وقايع سال 939 ، و نيز رجوع شود بتوضيحات آقاى گلچين معانى در مقدمهء لطائف الطوائف
( 2 ) - رجوع شود بمقدمهء مواهب عليه ، تحقيق آقاى جلالى نائينى ج 1 ص 27