كه به « عروض سيفى » مشهور است و بسال 1872 همراه قافيهء جامى در پاريس بطبع رسيده « 1 » .
در علم عروض ، علاوه بر عروض سيفى و رسالهيى در عروض از جامى ، رسالهيى ديگر از همين دوره داريم بنام تحفة الشعرا تأليف صفى الدين علاء بن صفى الدين على از مؤلفان قرن نهم در شرح ابياتى كه جوهرى از شاعران معاصر امير عليشير نوايى در علم عروض سروده بود « 2 » .
ادباى اين عهد علاوه بر علم عروض در علم قافيه هم بتأليف رسالاتى توجه كردند مثلا جامى رسالهيى در اين علم دارد كه هم بطبع رسيد و هم نسخ آن كم نيست ، و عطائى شاعر عهد امير عليشير ، يعنى مير عطاء اللّه بن محمود الحسينى ( م 919 ه ) رسالهيى در اين باب نوشته است . وى كتابهايى هم در علم بديع تأليف كرده است بنام « تكميل الصناعه » و « بدايع الصنايع » دربارهء « محسنات لفظيه » و « محسنات معنويه » و « محسنات لفظيه و معنويه » « 3 » .
كتاب ديگرى كه جامع فنون ادبيست « بدايع الافكار فى صنايع الاشعار » است ، اثر ملا حسين واعظ كاشفى سبزوارى دانشمند و نويسندهء پايان قرن نهم و آغاز قرن دهم هجرى .
وى در آغاز اين كتاب شرحى دربارهء انواع شعر ( قصيده ، غزل ، قطعه ، رباعى ، فرد ، مثنوى ، مسمط ، ترجيعات و غيره ) آورده و آنگاه فصلى از كتاب را بصنايع شعرى و فصلى را بعلم نقد شعر اختصاص داده ، و « خاتمهء » كتاب را كه شامل هفت قسمت است به بحث در « علم قافيه » موقوف ساخته است . اين كتاب در حقيقت تجديد تأليفى است از موضوعات « المعجم » شمس قيس رازى بجز علم عروض ، ولى در ارزش و مقام بسى از آن پايينتر قرار دارد با اين تفاوت كه كتاب مقدماتى سادهيى در مباحث مذكور شمرده مىشود .
هامش
( 1 ) - دربارهء او رجوع شود به :
* - حبيب السير ، تهران خيام ، ج 4 ص 346
* - فهرست كتب خطى آستان قدس رضوى ، ج 7 ( 2 ) ص 559 - 560
* - تذكرهء عرفات از تقى الدين اوحدى ، خطى
* - فهرست كتابخانهء مدرسهء عالى سپهسالار ، ج 2 ، ص 449
( 2 ) - فهرست كتابخانهء مدرسهء عالى سپهسالار ، ج 2 ، ص 449 - 450
( 3 ) - فهرست كتب خطى آستان قدس رضوى جلد هفتم ( 1 ) ص 216 - 218 ؛ مجالس النفائس ( ترجمه . . . ) تهران 1323 ص 266