روض الجنان
روض الجنان و روح الجنان نام كتاب معتبرى است در تفسير بپارسى . مؤلف اين كتابى ابو الفتوح رازى ، جمال الدين حسين بن على بن محمد ، از علماى بزرگ شيعه در علوم دينى است . نژاد وى ببديل بن ورقاء خزاعى از صحابه ميرسد و بنابرين اصلا از عربان بود ليكن اجدادش ساليان دراز در ايران سكونت داشته و ايرانى شده بودند و قسمتى از آنان در نيشابور و بيهق و دستهيى در رى بسر ميبردهاند . وى استاد رشيد الدين ابو جعفر محمد بن على بن شهرآشوب ( م . 588 ) است . ابو الفتوح خود در رى بوعظ و تذكير براى شيعيان اشتغال داشت و وفات او نيز در همين شهر اتفاق افتاده و در جوار بقعهء امامزاده حمزه و حضرت عبد العظيم دفن شده است . سال ولادت و وفات او معلوم نيست ليكن ميتوان تولد او را بتقريب در اواسط نيمهء دوم قرن پنجم دانست و چون صاحب كتاب رياض العلما اجازهء ابو الفتوح را به خط او در پشت نسخهيى از شرح الشهاب بتاريخ 552 ديده است ، پس وفات ابو الفتوح بعد ازين تاريخ و ظاهرا در يكى از سالهاى نزديك به 552 اتفاق افتاده است . تأليف كتاب روض الجنان او نيز بايد در نيمهء اول قرن ششم و به حساب مرحوم علامهء قزوينى بين 510 و سال 556 كه تاريخ قديمترين نسخهء تفسير او ( موجود در كتابخانهء آستانهء قدس رضوى ) است ، صورت گرفته باشد « 1 » .
از تأليفات او شرح الشهاب « 2 » ، رسالهء يوحنا در ردّ مذاهب اربعه ، رسالهء حسنيه به عربى در مسألهء امامت ، و تفسير روض الجنان را نام بردهاند .
تفسير روض الجنان و روح الجنان ابو الفتوح در بيست جزء است كه در پنج مجلد بطبع رسيده و نسخى نيز از آن در دست است . وى در تفسير هريك از سور اطلاعاتى در بارهء نام آن و شمارهء آيات و اينكه مكى است يا مدنى و نظرهاى قراء را دربارهء آيات آن و امثال اين مسائل ذكر مىكند ، و آنگاه بنقل و ترجمهء آيات و تفسير هريك و ذكر نظر
هامش
( 1 ) - و نيز درين ابواب رجوع شود به تحقيق مرحوم ميرزا محمد خان قزوينى كه در مجلد پنجم تفسير ابو الفتوح طبع شده است .
( 2 ) - دربارهء شهاب الاخبار ابو عبد اللّه محمد قضاعى و شروح آن رجوع شود به فهرست كتابخانهء دانشگاه ج 3 ص 1333 - 1337