اگر از تو نيز فتوى خواهند تو نيز فتوى بده ! من همه را اين وصيت مىكنم كه فتواى اين آيه نويسند و للّه اسماء الحسنى فادعوه بها و ذروا الذين يلحدون فى اسمائه ! من خود اين قتل در سماع بدعا ميخواهم ! »
مكاتيب - عين القضات داراى مكاتيب فارسى بسيار بوده كه اكنون از آنها مجموعههايى در كتابخانهاى ايران و خارج از ايران يافته مىشود و نگارنده فتوكپى مجموعهيى را كه در كتابخانهء مراد منلاى تركيه موجود است در اختيار دارد . مكاتيب عين القضات فارسى روان و بسيار سادهيى دارد و در آنها گاه بآيات قرآنى و اشعار پارسى و عربى استشهاد شده و نويسنده خود هم رباعيهاى گرم دلانگيزى از خود در آنها ، همچنانكه در پارهيى از آثار ديگر خود ، آورده است . درست است كه اين مكتوبها را عين القضاة بدوستان خود و بزرگان زمان نوشته است ليكن هيچيك از آنها درشمار مكاتيب عادى اخوانى نيست و همهء آنها در بيان حقايق حكميه و عرفانيه و پر از مطالب عاليه است . نكتهء مهمتر آنكه اين مكتوبها غالبا در مسائل مربوط به يكديگر است چنان كه اجزاء يك موضوع را نويسنده در چند مكتوب با حفظ تسلسل فكرى بيان كرده . بعضى ازين مكتوبها هم حكم رسالات مفصل مستقل دارد مثلا در همين مجموعهء تركيه كه نسخهء عكسى آن نزد نگارنده است مكتوبى در اثبات اين نكتهء كلامى است كه « كل جسم حادث » و اين مكتوب در هفت تمهيد نوشته شده كه هفتمين آنها لب مقدماتى است كه در شش تمهيد ديگر گذاشته شده است . - مكتوب ديگرى در همين مجموعه است در تفسير اللّه اكبر كه البته متضمن تأويلات در نظاير اين موارد است و در چهار اصل نوشته شده . دو مكتوب ديگر به ترتيب بعد از همين مكتوب در دنبال همين موضوع و بعنوان مكمل آن آمده است . چندين مكتوب متتابع در همين مجموعه در ذكر صفات واجب است .
اين حال نشان ميدهد كه عين القضات غالب مكاتيب خود را درحقيقت به قصد تحرير رسائلى مينوشت و شايد بسيارى از آنها كه صورت مكتوب دارد نامه بمعنى متعارف نباشد و بتوان آنها را يادداشتهايى شمرد كه عين القضات آنها را روزانه ترتيب ميداد و عنوان مكتوب بر آنها ميگذاشت . اينك چند جمله از يك مكتوب او را براى
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى ) — صفحة 941
مساهمون: ذبيح الله صفا
ص٩٤١