بيان الاديان
اين كتاب از جملهء كتب قديم و مهم زبان پارسى در ملل و نحل است . مؤلف آن ابو المعالى محمد بن عبيد الله از سادات علوى و از معاصران ناصر بن خسرو قباديانى است كه كتاب خود را چند سالى بعد از وفات او نوشته و بوى اشارات تند دارد . كتاب بيان الاديان بسال 489 تأليف و چنين آغاز شده است :
« سپاس داريم كه شكرگزاريم خداى را جل جلاله و عم نواله بر آنچه ما را بذات خويش شناسا گردانيد و راه معرفت و شناخت خويش بر دلهاى ما پيدا كرد تا بدانستيم او را موصوف بصفات كمال كه بزرگى او بىمنتهاست ، و اولى و آخرى او بىابتدا و انتهاست ، چونى و چگونگى و كجايى بر او نارواست ، خالق آب و آتش و خاك و هواست ، و آفريدگار خلا و ملاست ، ساكن و جنبان نيست و برگزيننده و فرستندهء پيغامبرانست خاصه بهترين خلق محمد صلى اللّه عليه و سلم كه مصطفى و مجتبى و معلى است ، آنكه خلق را به حق راه نمود و همه داد و راستى فرمود و امت خويش را طريق حق و مسلمانى درآموخت و شمع [ هدايت ] در همهء دلها بيفروخت . فصلى اللّه عليه و على آله و سلم تسليما . چنين گويد مؤلف كتاب [ امير سيد اجل امام عالم ابو المعالى محمد بن عبيد اللّه بن على بن الحسن بن الحسين بن جعفر بن عبيد اللّه بن الحسين بن على بن ابيطالب رضى اللّه عنهم و تغمدهم برحمته ] كه پس از انقياد و طاعت ايزد تعالى و رسول او صلى اللّه عليه و سلم و گزارد فرائض و شريعت هيچ چيز نيست در عالم واجبتر از طاعت اولو الامر كه حق تعالى آنانرا از ميان خلق برگزيده باشد و بر بندگان خود مستولى گردانيده تا خلق خدايرا بر داد و راستى نگاه دارند و دست اقويا از ضعفا كوتاه كنند . . . »
اين كتاب را مرحوم مغفور عباس اقبال آشتيانى بسال 1312 در تهران بطبع رسانيد .
آثار غزّالى
اين كتاب سردستهء آثار فارسى زين الدين شرف الائمة حجة الاسلام ابو حامد محمد بن محمد غزالى طوسى است .
درين كتاب چندبار « 1 » دربارهء اهميت غزالى از وجوه مختلف سخن رفته است و در آن موارد بآثار مختلف او در تصوف و تفسير و كلام و بعقايد خاص او در باب حكمت و حكما اشاره شده است و تجديد ذكر آنها موردى ندارد . شرح احوال او باختصار
هامش
( 1 ) - رجوع كنيد به همين كتاب صحايف 219 و 257 و 268 و 269 و 277 و 278