مؤلف آن را « امام شاهفور طاهر بن محمد الاسفراينى » دانسته است « 1 » . در نسخهء تاج التراجم موجود در كتابخانهء ملى پاريس لقب و كنيهء « عماد الدين ابو المظفر » بر آنچه حاج خليفه آورده اضافه مىشود . نسخهيى ازين كتاب كه مجلد دوم آنست در كتابخانهء مدرسه سپهسالار موجود و مشتمل بر تفسير قرآن از سورهء مريم تا آخر قرآنست « 2 » . در كتابخانهء دانشگاه تهران نسخهيى عكسى از كتابخانهاى تركيه محفوظ است . درين كتاب نخست ترجمهء هر آيهيى كلمه به كلمه ميآيد و آنگاه مقاصد و معانى آيات و قصص و شأن نزول آنها باختصار مذكور ميافتد .
آثار نظام الملك
سيد الوزرا قوام الدين نظام الملك ابو على حسن بن ابو الحسن على بن اسحق بن العباس الطوسى ، وزير و نويسندهء معروف ، در روز جمعه 15 يا 21 ذى القعدهء 408 يا 410 در نوغان از قراء رادكان طوس ولادت يافت « 3 » .
جدش اسحق دهقانى بود از ناحيهء بيهق كه چهار پسر داشت بنام ابو الحسن على و احمد و محمد و ابو نصر . ابو الحسن على فرزند بزرگتر را سه پسر بود بنام نظام الملك حسن ، فقيه اجل ابو القاسم عبد اللّه ، و ابو نصر اسمعيل .
ابو الحسن على پس از مرگ پدر به خدمت ابو الفضل سورى بن المعتز كه از جانب غزنويان حكومت خراسان داشت پيوست و خدمت او ميكرد تا از جانب وى عمل و بندارى طوس يافت و سالها درين شغل باقى ماند و همانجا زن اختيار كرد و ابو على حسن در آن شهر به دنيا آمد « 4 » .
ابو على حسن كه بعدها لقب نظام الملك و رضى امير المؤمنين يافت ، دوران كودكى خود را در شهر طوس گذراند و همانجا به تحصيل اشتغال داشت و چنان كه خود حكايت كرده بود ، صوفى مشهور ابو سعيد ابو الخير ويرا در همين شهر بر سر كوى ترسايان ديده و باشارت « خواجهء جهان » خوانده بود « 5 » ، و او اين عارف را دوبار ديگر
هامش
( 1 ) - كشف الظنون بند 268
( 2 ) - فهرست كتابخانهء دانشكدهء معقول و منقول در مدرسهء عالى سپهسالار ج 1 ص 78 - 79
( 3 ) - وفيات الاعيان لابن خلكان - تاريخ بيهق ص 76 ؛ تجارب السلف ص 266
( 4 ) - تاريخ بيهق ص 78 - 79
( 5 ) - اسرار التوحيد چاپ نگارنده ص 67