رجال و معاريف زمان ملاقات كرد و على الخصوص در قاهره بدستگاه المستنصر باللّه فاطمى راه يافت و در مذهب اسمعيلى بعاليترين مقام رسيد و مرتبهء حجت يافت .
سفرنامه ارمغان اين سفر ممتد ناصرخسرو است كه با انشائى بسيار روان و دلانگيز نوشته شد ، و حاوى اطلاعات دقيق و ذيقيمت جغرافيايى و تاريخى و بيان عادات و آداب مردم ممالك و نواحى مختلف است .
خوان اخوان ( خوان الاخوان ) ، ناصرخسرو را آقاى دكتر يحيى الخشاب بسال 1359 در قاهره بطبع رسانيده است .
گشايش و رهايش يكى از رسالات فارسى ناصرخسرو است كه او خود در كتاب خوان الاخوان دوبار ( ص 28 و 85 ) بدان اشاره كرده است . اين كتاب در جواب چند سؤال است كه يكى از برادران مذهبى از ناصرخسرو كرده بود و او آنها را جواب داده و دشواريهاى آنها را گشوده و نفسهاى مؤمنان و مخلصان را از ترديد رهايى داده و به همين مناسبت كتاب را گشايش و رهايش ناميده است . وى نخست هر يكى از سؤالات آن برادر مذهبى را نقل مىكند و آنگاه جواب خود را ميآورد . بدينطريق سى سؤال و جواب هريك از آنها درين كتاب گرد آمده است . شيوهء نگارش اين كتاب البته همانست كه ناصرخسرو در ديگر آثار خود دارد با اين تفاوت كه در اينجا زبانى سادهتر و منطقى روشنتر دارد تا بهتر به كار حل مشكل سؤالكننده و نظاير او بيايد . كتاب بدينگونه آغاز مىشود « 1 » :
« اما بعد اين مختصر چند مسائل مختلف فيه است كى در قلم آمد . مىگويد دانستم اى برادر از بسته گشتن مسئلهايى كه شبهت اندر آن بسيارست و كسى را نيافتم كه وى بگشادن آن توانايى داشت و لكن ما ترا اجابت كرديم در پرسيدن اين مسئلها و نام نهاديم اين كتابرا گشايش و رهايش از آنك سخن بسته را اندرو گشاده كرديم تا نفسهاى مؤمن مخلصان را اندرو گشايش و رهايش باشد . ما نيز چون از دوستان مكلفيم شرح بعضى ازين كلمات و نكتهيى درين موضوع بگوييم تا جاى ديگر مكرر نبايد كرد ، اسم اين كتاب بگشايش بعضى ازين كلمات حق است اما رهايش را على الاطلاق مستجمع نيست و اين نكته از آن گفتم تا چون
هامش
( 1 ) - نسخهيى ازين كتاب در كتابخانهء مرحوم حاج سيد نصر اللّه تقوى موجود است .
رجوع شود ، به نمونهء سخن پارسى تأليف آقاى دكتر مهدى بيانى ص 233 - 238