شروانشاهان
شروانشاه عنوان امراى ناحيهيى بنام شروانست كه در مشرق رود كورا و مغرب درياى خزر قرار دارد و در قديم الايام خود قسمتى از ارّان بود .
عنوان شروانشاه در دورهء مقارن ظهور اسلام وجود داشته و بعد از غلبهء مسلمين امراى شروان تابع حكامى بودند كه از جانب خليفه معين ميشدند ولى همواره اين عنوان براى كسانى كه در شروان حكومت داشتند باقى بود چنان كه يزيد بن مزيد الشيبانى ( م 1850 ) حكمران عرب اين ناحيه عنوان شروانشاه داشت . يكى از اعقاب يزيد بنام هيثم بن خالد كه در سنين بعد از دورهء متوكل استقلال يافت سلسلهيى بوجود آورد كه بسلسلهء مزيديان معروف است و تا سال 460 در قسمتى از شروان باقى بود و در اين سال بدست سلاجقه از ميان رفت .
بنا بنقل مسعودى « 1 » بعد از مرگ شروانشاه على بن هيثم ، ايرانشاه محمد بن يزيد كه خود را از اعقاب ساسانيان مىدانست سرزمين شروان را به تصرف درآورد و عنوان « شروانشاه » را به خود اختصاص داد و در بندر انيز متصرف شد . اين واقعه در اوايل قرن چهارم اتفاق افتاد و بدين ترتيب يك سلسلهء شاهان ايرانى در شروان ايجاد و در شهر شماخه ( شماخى ) مستقر گرديد و اين شهر از اين پس همواره پايتخت شروانشاهان بوده است .
شروانشاهان اگرچه بدون معارض نماندند ليكن در دورهء سلجوقى همچنان در قدرت خود باقى بودند و روابطى ميان آنان و سلاجقه وجود داشت . در دورهء ملكشاه شروانشاهى با فريبرز بوده است كه سكههايى نيز از او در دست است . هنگامىكه ملكشاه در اران بود فريبرز قبول طاعت او كرد و متعهد شد كه ساليانه 70000 دينار بپردازد و بعدها اين مبلغ به 40000 دينار تقليل يافت .
هامش
تاريخ سلجوقيان كرمان چاپHoutsmaص 189 - 192Ancyclopedie de l'Islam , Art . Shabankara par V . F : Buchnerتاريخ مفصل ايران از استيلاى مغول تا اعلان مشروطيت از ص 380 ببعد . . . . .
( 1 ) - مروج الذهب چاپ پاريس ج 2 ص 69