در اواخر قرن ششم متكلم بزرگ و مشهور عهد مورد مطالعهء ما امام فخر الدين محمد بن عمر الرازى ميزيسته كه وفات او بسال 606 اتفاق افتاده است . وى كه ذكرش در عداد فيلسوفان اين عهد خواهد آمد چند اثر كلامى دارد از قبيل رسالهيى در معراج و كتاب مشهور « محصل افكار المتقدمين و المتأخرين من الحكماء و المتكلمين » كه امام فخر آن را به خواهش بعضى از دوستان نوشته و خلاصهء جامعى از علم كلام را در آن آورده است و اين كتاب بعد از او چند بار شرح و تلخيص شد . ديگر از آثار او در كلام كتاب « المسائل الخمسون » است در اصول آن علم كه تحت عنوان پنجاه مسأله مرتب شده است . ديگر از كتب كلامى امام فخر رسالهيى فارسى در اصول عقايد اهل سنت است كه قسمت اول آن در ذكر ادلهء اصول دين و قسمت دوم آن در شرح بعضى از مقالات اهل علم نگارش يافته است
2 - علوم عقلى انحطاط علوم در تمدن اسلامى
با توجه به وضع سياسى و اجتماعى اين دوره و قدرتى كه علماى دينى يافته بودند ، و تعصب شديد فقها و علما و سلاطين و امرا و رجال در عقايد مذهبى خود ، ضعف علوم عقلى معلوم و آشكار است . فلسفه و علوم عقلى در اين عهد كه مورد مطالعهء ماست با مقاومت شديد اهل شرايع و اديان و على الخصوص فقهاى اسلامى مواجه گرديد . علت اين مخالفت آنست كه از اوايل قرن پنجم بتدريج و در نتيجهء نفوذ عواملى كه قبلا ديدهايم ، علماى مذهبى خاصه علماى سنت و حديث و معتقدان بظواهر احكام و آيات در ميان مسلمانان قوت يافتند و بپيروى از همفكران سابق خود هرگونه بحث و استدلال و توسل بعقل را براى حل معضلات دينى زائد و مقرون بجسارت دانستند و از آن جمله بود علوم فلسفى و حكمى كه از آغاز امر در ميان مؤمنين با بىميلى و كراهت مواجه شده بود .
انحطاط علوم اسلامى در حقيقت از موقعى در ممالك اسلامى آغاز شد كه متعصبين اهل سنت و حديث و فقها توانستند مبارزان خود را از فلاسفه و حكما و معتزله در بغداد