در موصل و هرات هم نظام الملك مدارسى بنام نظاميه ايجاد كرد « 1 » و از مدرسهء نظاميهء هرات هم تا قرن نهم اطلاع داريم زيرا جامى فاضل و عارف و شاعر بزرگ اين عصر تحصيلات اوليهء خود را در خدمت جنيد مدرس دروس عربى و معانى و بيان اين مدرسه كرد « 2 »
مدارس مشهور ديگر
در همان ايام كه نظام الملك بانشاء مدارس مشهور خود مشغول بود ملكشاه پادشاه سلجوقى نيز بتقليد از وزير خود بايجاد مدارس توجهى كرد و در محلهء كران اصفهان مدرسهيى ساخت و خلاف نظام الملك كه مذهب شافعى داشته و مدارس خود همه را بشافعيه اختصاص داده بود ، ملكشاه با آنكه مذهب حنفى داشت مدرسهء خود را بشافعيه و حنفيه هر دو مخصوص كرد « 3 »
در همين عصر در نيشابور مدارس ديگرى احداث شد مانند مدرسهء « خاتون مهد عراق » كه كتابخانهء خوبى داشت و چند مجلد از تاريخ بيهقى در آن يافته ميشد « 4 » و مدرسهيى كه يكى از امراى دورهء سلجوقى در جوار مسجد رجا براى يكى از ائمهء نيشابور ساخت « 5 » و مدرسهيى كه حسين بيهقى جد ابو الحسن على بن زيد بيهقى بنا كرده بود « 6 » و مدرسهء ميان بازار نيشابور « 7 » و مدارسى كه امير اسفهسالار سيف الدين ابو نصر محمد بن ابى الخير خسرو گردى ( متوفى بسال 510 ) در نيشابور ايجاد كرد « 8 » و مدرسهء سرويه « 9 » و مدرسهء دروازهء عراق « 10 » .
هامش
( 1 ) - دائرة المعارف اسلامى ج 3 ص 404
( 2 ) - شمارهء اول سال چهارم مجلهء مهر . مقالهء تاريخ تعليم و تربيت ايران بقلم نگارنده .
( 3 ) - تجارب السلف ص 277 - 278
( 4 ) - تاريخ بيهق ص 20
( 5 ) - ايضا ص 104
( 6 ) - ايضا ص 120
( 7 ) - ايضا ص 186
( 8 ) - ايضا ص 265
( 9 ) - ايضا ص 251
( 10 ) - ايضا ص 242