مشكلات و مجازات قرآن و غريب القرآن و لغات القرآن تأليف كردند .
همچنين فقها شروع بجمعآورى آياتى كه احكام فقهيه از آنها استنباط ميشده است كرده و آن احكام را بنابر هريك از مذاهب مانند مذهب مالك يا مذهب ابو حنيفه يا مذهب ظاهريه ترتيب دادند و از آن جمله است كتاب احكام القرآن تأليف ابو بكر الرازى بنابر مذهب اهل عراق و كتاب احكام القرآن تأليف امام شافعى و كتاب احكام القرآن تأليف داود بن على الظواهرى . مورخان هم هنگام جمع تواريخ ملل يهود و نصارى و ايرانيان و غيره از آيات تاريخى قرآن استفاده كردند و بدينترتيب مواد مختلفى براى تفسير قرآن فراهم شد و وقتى موادى را كه متكلمين از راه تفاسير عقليهء خود بر اين مواد افزودهاند در نظر گيريم درمىيابيم كه تا پايان قرن سوم وسعت دامنهء علم تفسير بسيار شد چنان كه قرن چهارم در اين باب تنها دنبالهء پيشرفتهاى قرن دوم و سوم بوده است .
علم الحديث
حديث علمى است كه به يارى آن اقوال و افعال و احوال پيغامبر صلى اللّه عليه شناخته مىشود و خود به دو علم رواية الحديث و دراية الحديث منقسم ميگردد . علم رواية الحديث علمى است كه از كيفيت اتصال احاديث برسول اللّه از حيث احوال روات آنها در ضبط و عدالت و نظائر آنها بحث مىكند و باصول الحديث نيز معروفست . علم دراية الحديث علمى است كه از معنى و مفهوم الفاظ و مراد از آنها بحث كند و مبتنى است بر قواعد زبان عربى و ضوابط شرعى . مراد از علم الحديث پيروى از آداب نبوى و دورى از اعمالى است كه در نزد او مكروه بوده است . اين علم از جهت اهميت وافرى كه داشته مانند ساير علوم شرعيه شعب و فروع متعددى پيدا كرده است مانند علم شرح الحديث - علم اسباب ورود الاحاديث و ازمنته و امكنته - ناسخ الحديث و منسوخه - علم تأويل اقوال النبى - علم رموز اقوال النبى - علم غرائب لغات الحديث - علم تلفيق الاحاديث - علم رواة الاحاديث - علم النظر فى الاسانيد ، و غيره .
اين علم در نظر مسلمين از اشرف علوم و اهمّ آنها بوده و مورد كمال توجّه كافهء طبقات قرار ميگرفته است زيرا بعد از قرآن مهمترين وسيلهء اطلاع از احكام دين احاديث